├ľneriler

­čŚ│´ŞĆ Erken se├žim ├ža─čr─▒s─▒, Filistin-─░srail, turizm tan─▒t─▒m videosu

T├╝rkiye'de bug├╝n bir├žok ├Ânemli g├╝ndem vard─▒. Muhalefet, erken se├žim ├ža─čr─▒s─▒ yapt─▒. Turizm Bakanl─▒─č─▒'n─▒n tan─▒t─▒m videosu ise g├╝ndemi de─či┼čtirdi.

ÔÜŻ´ŞĆ ┼×ampiyonlar Ligi finali, Sedat Peker, Filistin-─░srail

Bug├╝n ┼×ampiyonlar Ligi T├╝rkiye'den al─▒nd─▒ ve Portekiz'e verildi. Sedat Peker ise yeni bir video payla┼čt─▒. ─░yi okumalar!

­čĺë Sinovac izni, ─░srail protestolar─▒, Amazon

T├╝rkiye'de a┼č─▒ tedariki ile ilgili geli┼čmeler devam ederken, t├╝m d├╝nyan─▒n g├╝ndemi Filistin-─░srail aras─▒nda ya┼čananlar. ─░yi okumalar!

­čĺé Gazze, ─░kizdere, ┼×ampiyonlar Ligi finali

─░srail'in Gazze ┼čeridine sald─▒r─▒lar─▒ devam ediyor. T├╝rkiye GP iptal edildi, ┼×ampiyonlar Ligi finali de yeniden T├╝rkiye'den al─▒nabilir. ─░yi okumalar!

­čŹľ Beslenme ├Âzel

Novus Ye┼čil'de bu haftan─▒n g├╝ndemi beslenme. B├Âcek diyetleri ve et t├╝ketimini "Ye┼čil" a├ž─▒s─▒ndan inceliyoruz. ─░yi okumalar!

­čŚ×´ŞĆ Mescid-i Aksa, Sedat Peker, Kolombiya’da neler oluyor?

T├╝rkiye'de ve d├╝nyada g├╝ndem yo─čun. Kud├╝s Mescid-i Aksa ├ževresindeki ├žat─▒┼čmalar s├╝r├╝yor, Kolombiya'daki eylemler ise hen├╝z sonlanmad─▒. ─░yi okumalar!

­čĺŹ B├╝y├╝k Gates bo┼čanmas─▒, ┼čirketlerin evlilikleri, Reebok

Novus ─░┼č D├╝nyas─▒'nda bu hafta evlilik ve bo┼čanma konular─▒n─▒ i┼č d├╝nyas─▒ ├žer├ževesinden i┼čliyoruz. Bill-Melinda Gates ayr─▒l─▒─č─▒n─▒n detaylar─▒ belli oluyor.

­čô░ Soylu-─░mamo─člu, a┼č─▒lar─▒n m├╝lkiyeti, ramazan ay─▒nda trafik kazalar─▒

T├╝rkiye'de ─░├ži┼čleri Bakan─▒ S├╝leyman Soylu ile ─░BB Ba┼čkan─▒ Ekrem ─░mamo─člu aras─▒ndaki tart─▒┼čma g├╝n├╝n konusu oldu. ─░yi okumalar!

­čĺë A┼č─▒lamada son durum, Faruk Fatih ├ľzer, Kolombiya

Sa─čl─▒k Bakan─▒ Fahrettin Koca, a┼č─▒lamadaki son durumu payla┼čt─▒: T├╝rkiyeÔÇÖde ikinci doz a┼č─▒s─▒n─▒ olan ki┼či say─▒s─▒ 10 milyonu ge├žti. ─░yi okumalar!

­čÜÇ Aykut Erdo─čdu, ├╝zerimize roket d├╝┼čebilir, Hindistan

Bug├╝n T├╝rkiyeÔÇÖnin g├╝ndeminde Cumhurba┼čkan─▒ Erdo─čanÔÇÖ─▒n Aykut Erdo─čduÔÇÖya a├žt─▒─č─▒ tazminat davas─▒ vard─▒. D├╝nyada ise g├╝ndem Hindistan. ─░yi okumalar!

­čÜÇ Bir roket ├╝zerimize d├╝┼čecek, BioNTech geli┼čmeleri, yeni iPhone

Date

Novus TeknolojiÔÇÖden herkese merhaba!┬á

Bilmenizi isterim ki siz bu sat─▒rlar─▒ okurken┬ába┼č─▒m─▒za ta┼č ya─č─▒yor.┬áBu konuya a┼ča─č─▒da, bu haftaki k├Â┼čemde de─činiyorum, zaten ├Ân├╝m├╝zdeki birka├ž g├╝n medyan─▒n bu konuyu konu┼čmaya devam etti─čini g├Âreceksiniz ancak teknoloji d├╝nyas─▒nda g├╝ndem bu konu d─▒┼č─▒nda da yine dopdoluydu. Avrupa Birli─či, hen├╝z kesinle┼čmi┼č bir yarg─▒ya varmasa da, SpotifyÔÇÖ─▒n ┼čik├óyeti ├╝zerine yapt─▒─č─▒ incelemede AppleÔÇÖ─▒n h├ókim durumunu k├Ât├╝ye kulland─▒─č─▒ kan─▒s─▒na vard─▒. Facebook, Instagram ve Facebook uygulamalar─▒ ├╝zerinde kullan─▒c─▒lara tam ekran bir ileti g├Âstermeye ve uygulamalar─▒n ├╝cretsiz kalmaya devam etmesi i├žin veri toplama ve takip izni istemeye ba┼člad─▒. Ayr─▒ca san─▒yorum, bu y─▒l─▒n iPhoneÔÇÖlar─▒ndan ilk g├Âr├╝nt├╝lere de kavu┼čtuk.

B├╝ltende dahas─▒ da mevcut ancak sizi daha fazla oyalamadan hemen ba┼člayal─▒m.

Keyifli okumalar!
Ata


GEL─░┼×MELER

├ľzlem T├╝reci ile birlikte geli┼čtirdikleri koronavir├╝s a┼č─▒s─▒ hakk─▒nda Financial TimesÔÇÖa a├ž─▒klamalarda bulunan Prof. Dr. U─čur ┼×ahin, geli┼čtirdikleri a┼č─▒n─▒n gittik├že yayg─▒nla┼čan Hindistan mutant─▒na kar┼č─▒ da etkili oldu─čunu┬áa├ž─▒klad─▒. ┼×ahinÔÇÖin m├╝jdesi bununla da s─▒n─▒rl─▒ de─čil. Prof. Dr. ┼×ahin, geli┼čtirdikleri a┼č─▒n─▒n alternatif bir form├╝lasyonunun bulundu─čunu ve bu form├╝lasyonun kullan─▒m─▒na ba┼članmas─▒ durumunda a┼č─▒n─▒n 2 ila 8 santigrat derece s─▒cakl─▒klar─▒n─▒ sa─člayabilen buzdolaplar─▒nda 6 ay boyunca saklanabilir h├óle gelece─čini┬áa├ž─▒klad─▒. Bu, Pfizer-BioNTech ortakl─▒─č─▒nda geli┼čtirilen a┼č─▒n─▒n ta┼č─▒nma ve saklanma ko┼čullar─▒n─▒n kolayla┼čmas─▒ ve d├╝nya ├žap─▒ndaki da─č─▒t─▒m─▒n─▒n h─▒zlanmas─▒ anlam─▒na geliyor.

Kaynak: Financial Times

Ge├žti─čimiz b├╝ltende kapsaml─▒ca┬áde─čindi─čimiz┬áAirTag, ilk sipari┼člerin ard─▒ndan kullan─▒c─▒lara ula┼čmaya ba┼člad─▒. Bununla birlikte ├╝r├╝n hakk─▒nda yeni bilgi ve endi┼čeler de ortaya┬á├ž─▒k─▒yor. ┼×a┼č─▒rt─▒c─▒ bilgi; AppleÔÇÖ─▒n yeni ├╝r├╝n├╝nde kullan─▒c─▒lar taraf─▒ndan kolayl─▒kla de─či┼čtirilebilen bir pile yer vermesi. Ayr─▒ca Apple taraf─▒ndan yap─▒lan a├ž─▒klamaya g├Âre cihaz─▒n i├žinde gelen ilk pil yakla┼č─▒k 1 y─▒l┬ádayan─▒yor. Ancak ├╝r├╝n hakk─▒ndaki yeni endi┼če, s├Âz├╝n├╝ etti─čimiz k├╝├ž├╝k pilin ├žocuklar taraf─▒ndan da kolayl─▒kla ├ž─▒kar─▒l─▒p yutulabilir olmas─▒.

Kaynak: MacRumors

Konu, ├╝r├╝n├╝ AvustralyaÔÇÖn─▒n en b├╝y├╝k tedarik├žilerinden olan OfficeworksÔÇÖ├╝n raflar─▒ndan ge├žici s├╝reyle kald─▒rtacak bir boyuta da┬áula┼čt─▒. ├ç─▒kan haber ve endi┼čelerin ard─▒ndan GizmodoÔÇÖya a├ž─▒klama yapan Apple ise ├╝r├╝n├╝n iki ad─▒mdan olu┼čan ÔÇťbast─▒r ve ├ževirÔÇŁ mekanizmas─▒na sahip oldu─čunu, dolay─▒s─▒yla ├╝r├╝n├╝n Avustralya g├╝venlik d├╝zenlemelerine uyumlu oldu─čunu beyan┬áetti.


Avrupa Komisyonu, SpotifyÔÇÖ─▒n AppleÔÇÖ─▒ ┼čik├óyet etmesiyle ba┼člayan ve yakla┼č─▒k iki y─▒ld─▒r s├╝ren rekabet soru┼čturmas─▒n─▒ karara ba─člamak┬á├╝zere. KomisyonÔÇÖun incelemesinin hen├╝z kesinle┼čmemi┼č ilk sonu├žlar─▒na g├Âre Apple, SpotifyÔÇÖ─▒n iddia etti─či gibi Avrupa Birli─či rekabet d├╝zenlemelerini ihl├ól┬áediyor.

Kaynak: Apple Uzman─▒

Rekabet incelemesinin sebebiyse AppleÔÇÖ─▒n AppStore ├╝zerinde uygulama sunan ┼čirketlere y├Ânelik uygulad─▒─č─▒ komisyon oran─▒. Spotify, AppleÔÇÖ─▒n uygulad─▒─č─▒ %30 komisyon oran─▒ nedeniyle ayl─▒k ├╝cretini planlad─▒─č─▒ gibi 9,99$ de─čil, 12,99$ olarak belirlemek zorunda kald─▒─č─▒n─▒, dolay─▒s─▒yla ayl─▒k 9,99$ ├╝cretle sunulan Apple MusicÔÇÖin haks─▒z rekabette bulundu─čunu ve h├ókim durumunu k├Ât├╝ye kulland─▒─č─▒n─▒ iddia┬áediyor. Konuya dair her ┼čeyi a┼ča─č─▒da, Sinan LahurÔÇÖun bu haftaki k├Â┼česinde rekabet hukukuna dair t├╝m detaylar─▒yla birlikte okuyabilirsiniz.


Twitter, ├Ânceleri yaln─▒zca kendi se├žti─či belirli ki┼čilere tan─▒d─▒─č─▒ Space ba┼člatma yetkisini, ge├žti─čimiz Pazartesi itibar─▒yla 600ÔÇÖ├╝n ├╝zerinde takip├žisi bulunan herkese vermeye karar┬áverdi.

TwitterÔÇÖ─▒n Spaces ├Âzelli─či, son zamanlar─▒n ├žok konu┼čulan uygulamas─▒ Clubhouse ile ayn─▒ mant─▒─ča dayan─▒yor. Kullan─▒c─▒lar, olu┼čturulan bir ÔÇťSpaceÔÇŁe kat─▒larak o Space i├žin belirlenmi┼č konular hakk─▒nda d├╝┼č├╝ncelerini ifade edip sohbet edebiliyor. ┼×irket, ClubhouseÔÇÖun yayg─▒nla┼čmas─▒n─▒n ard─▒ndan pop├╝ler h├óle gelen bu ├Âzelli─činden yak─▒n zamanda para kazanmay─▒ da planl─▒yor. Twitter, biletli Spaces yay─▒nlar─▒ yapabilme ├Âzelli─čini devreye alacak ve kullan─▒c─▒lar─▒n biletli bir SpaceÔÇÖe girebilmesi i├žin bir miktar ├╝cret ├Âdemesi┬áistenecek.


2021 Eyl├╝lÔÇÖ├╝nde beklenen yeni iPhoneÔÇÖlara dair en net g├Âr├╝nt├╝lerden biri ortaya┬á├ž─▒kt─▒. Cihaz i├žin k─▒l─▒f ├╝retecek ┼čirketlere y├Ânelik olarak tasarland─▒─č─▒ tahmin edilen bu ÔÇťsahteÔÇŁ model, bu y─▒l─▒n iPhone serisi hakk─▒nda iki ipucu sunuyor.

Kaynak: MacRumors

Ortaya ├ž─▒kan model, iPhone 13 Pro MaxÔÇÖe ait. G├Âr├╝nt├╝lere bak─▒ld─▒─č─▒nda ekrandaki ├ženti─čin g├Âzle g├Âr├╝l├╝r ┼čekilde k├╝├ž├╝ld├╝─č├╝, ayr─▒ca arkada bulunan ├╝├ž kameran─▒n kayda de─čer ┼čekilde b├╝y├╝d├╝─č├╝ ortaya ├ž─▒k─▒yor.

iPhone 12 Pro Max (sol) ve (tahmini) iPhone 13 Pro Max (sa─č)
Kaynak: MacRumors

Facebook, 2020ÔÇÖnin Haziran ay─▒ndan beri m├╝cadele etti─či iOS 14ÔÇÖ├╝n ge├žti─čimiz g├╝nlerde kullan─▒ma sunulan kullan─▒c─▒ takibi ├Ânleme ├Âzelli─čine kar┼č─▒ yeni bir strateji uygulamaya koydu. ┼×irket, Facebook ve Instagram uygulamalar─▒n─▒ iOS 14.5 s├╝r├╝m├╝yle kullanmaya ba┼člayan kullan─▒c─▒lara bundan b├Âyle┬áÔÇťuygulaman─▒n ├╝cretsiz kalmaya devam etmesine destek olmak i├žinÔÇŁ┬áibaresini de i├žeren bir ileti g├Âsterecek ve kullan─▒c─▒lardan FacebookÔÇÖa kendilerini takip edebilmesi i├žin veri toplama izni vermesini talep┬áedecek.

Kaynak: Facebook

Netflix, Spotify gibi platformlardan tan─▒d─▒─č─▒m─▒z ÔÇťShuffleÔÇŁ ├Âzelli─čine benzer bir ├Âzelli─či kullan─▒ma sundu. ┼×irket, uygulaman─▒n son s├╝r├╝m├╝n├╝ indirenlere ÔÇťBir ┼×eyler OynatÔÇŁ isimli bir buton sunarak kullan─▒c─▒lar─▒n ÔÇťNe izlesem?ÔÇŁ sorusunu sormalar─▒na gerek kalmadan bir ┼čeyler izlemelerine olanak tan─▒yor.

Kaynak: Habert├╝rk

T├╝rkiye bankac─▒l─▒k sekt├Âr├╝, May─▒s 2021 ile birlikte vatanda┼člara ┼čubeye gitmeden banka m├╝┼čterisi olma imk├ón─▒ sunmaya┬ába┼čl─▒yor. Bir├žok banka bu ├Âzelli─čin tan─▒t─▒m─▒n─▒ medya ve internet ├╝zerinden yapmaya ba┼člad─▒. Bu noktada T├╝rkiye Bankalar Birli─či, sunulan bu yeni imk├ón─▒n esaslar─▒n─▒ ve s├╝recin nas─▒l i┼čledi─čini t├╝m bankalar─▒ kapsayacak ┼čekilde anlatan bir infografik yay─▒mlad─▒. 12 maddelik s├Âz konusu infografik i├žin bu┬álinke┬át─▒klayabilir veya a┼ča─č─▒daki g├Ârseli inceleyebilirsiniz.

Kaynak: T├╝rkiye Bankalar Birli─či

UZAY

Dikkat, ba┼č─▒m─▒za ta┼č ya─čacak
Ata A. Uslu

Ge├žti─čimiz g├╝n, ├çinÔÇÖin bir s├╝redir ├žok├ža konu┼čulan ve 2022ÔÇÖde tamamlanmas─▒ beklenen ÔÇťTianheÔÇŁ isimli bir uzay istasyonu in┼ča etme projesi kapsam─▒nda ilgin├ž ve endi┼če verici bir geli┼čme┬áya┼čand─▒. ─░stasyon i├žin uzaya yollanan ilk mod├╝l├╝ ta┼č─▒yan roket kontrolden ├ž─▒kt─▒ ve g├Âvdesinin b├╝y├╝k bir par├žas─▒ siz bu sat─▒rlar─▒ okurken kontrols├╝z bir ┼čekilde yery├╝z├╝ne, ├╝st├╝m├╝ze d├╝┼č├╝yor.┬á

┼×u anda ├╝st├╝m├╝ze d├╝┼čmekte olan, 29 NisanÔÇÖda f─▒rlat─▒lan roket Kaynak: Guardian

D├╝┼čen par├ža veya par├žalar─▒n ne kadar─▒n─▒n atmosferdeki d├╝┼č├╝┼čleri esnas─▒nda yanaca─č─▒, ne kadar─▒n─▒n ise yery├╝z├╝ne ula┼čaca─č─▒n─▒ hen├╝z bilmiyoruz. Par├žalar─▒n yere ├žarp─▒┼č zaman─▒ ┼čimdilik 10 May─▒s 2021 (┬▒2 g├╝n) olarak┬áhesaplan─▒yor. Tabii bu olduk├ža yak─▒n bir tarih ve korkutucu. Geli┼čmenin ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒n ard─▒ndan ├že┼čitli uzmanlar konu hakk─▒nda fikir beyan edip ÔÇťkaraya d├╝┼čme ihtim├óli d├╝┼č├╝kÔÇŁ yorumlar─▒ yapsalar da bu yorumlar hen├╝z bir kesinlik ta┼č─▒m─▒yor. Zira ┼ču anda saatte 27 bin kilometreden daha h─▒zl─▒ hareket eden bu cismin kar┼č─▒la┼čaca─č─▒ hava ak─▒m ve ko┼čullar─▒n─▒n rotas─▒n─▒ nas─▒l etkileyece─čini kestirmemiz hen├╝z m├╝mk├╝n de─čil. Yap─▒lan ÔÇťkaraya d├╝┼čmesi d├╝┼č├╝k bir ihtim├ólÔÇŁ yorumlar─▒ ise yaln─▒zca D├╝nya y├╝zeyinin %29ÔÇÖunun karalarla kapl─▒ olmas─▒ ger├že─čine dayan─▒yor…

D├╝┼čen roketin nereye ├žarpaca─č─▒ hen├╝z bilinmese de, karaya ├žarpma durumunda d├╝┼čece─či menzil i├žindeki olas─▒ ┼čehirler aras─▒nda New York, Madrid, Pekin gibi Kuzey Yar─▒m K├╝re ve Wellington gibi G├╝ney Yar─▒m K├╝re ┼čehirleri yer al─▒yor. Bu y├╝zden, ABD Savunma Bakanl─▒─č─▒ Pentagon, roketin d├╝┼č├╝┼č├╝n├╝ ├Âzel olarak g├Âzlemlemeye┬ába┼člad─▒┬ábile. D├╝┼čen g├Âvdenin y├╝ksekli─či hen├╝z yeterince azalmad─▒─č─▒ndan nereye d├╝┼čece─či ancak d├╝┼čme g├╝n├╝ netle┼čtikten sonra hesaplanabilecek. D├╝┼čen par├ža, belirli bir y├╝ksekli─čin alt─▒na indi─činde yery├╝z├╝ne o g├╝n i├žinde ├žarpaca─č─▒ kesinle┼čecek ve astrofizik├žilerin bu dev k├╝tlenin d├╝┼čece─či yeri hesaplay─▒p d├╝┼čme b├Âlgesinde yerle┼čim olmas─▒ h├ólinde b├Âlge halk─▒n─▒ uyarmak i├žin yaln─▒zca 6 saatleri┬áolacak. D├╝┼čen roketin ┼ču anki h─▒z─▒n─▒, bulundu─ču yeri ve an itibar─▒yla olan y├╝ksekli─čini bu┬álinkten┬átakip edebilirsiniz. Linkte insan yap─▒m─▒ di─čer uydu ve g├Âk cisimleri hakk─▒nda bilgiler de bulunuyor.

├çin, bu olaydan ├Ânce de ayn─▒ tip bir roketle benzer bir kaza ya┼čam─▒┼č, kontrolden ├ž─▒kan roketin ├že┼čitli par├žalar─▒ yery├╝z├╝ne d├╝┼č├╝p Fildi┼či SahiliÔÇÖndeki bir├žok bina ve mala zarar┬ávermi┼čti. Kazada ┼čans eseri yaralanan olmam─▒┼čt─▒.


COVID-19

Koronavir├╝s a┼č─▒lar─▒n─▒n saklama ko┼čullar─▒
─░pek Simay G├Âkulu

Ge├žti─čimiz y─▒l ├že┼čitli kurulu┼člarca ÔÇťY─▒l─▒n Ki┼čisiÔÇŁ ├Âd├╝l├╝ alan┬áDr. ├ľzlem T├╝reci ve Prof. Dr. U─čur ┼×ahin taraf─▒ndan geli┼čtirilen a┼č─▒ da d├óhil olmak ├╝zere mRNA tipi a┼č─▒lar, zay─▒flat─▒lm─▒┼č vir├╝s i├žeren a┼č─▒lardan (├Âr. Sinovac) daha h─▒zl─▒ ├╝retilebilseler de ula┼čt─▒rma ve saklama ko┼čullar─▒ konusunda b├╝y├╝k bir dezavantajlar─▒┬ábulunuyor. RNA molek├╝lleri ├žok ince bir n├╝kleotid zincirinden olu┼čtu─ču i├žin hem bir├žok enzim taraf─▒ndan par├žalanabilme hem de ┼čeker zincirlerindeki reaktif hidroksil grubundan dolay─▒ kendi kendini hidroliz edebilme ├Âzelli─čine sahip. Bu k─▒r─▒lganl─▒k da PfizerÔÇÖin Covid-19 mRNA a┼č─▒s─▒n─▒n ortalama -70 santigrat derece s─▒cakl─▒kta saklanmas─▒n─▒ gerektiriyor. Bu ola─čan├╝st├╝ ta┼č─▒ma ve saklama ko┼čulu gereksinimleri de a┼č─▒n─▒n tedarik zinciri tasar─▒m─▒n─▒, al─▒┼č─▒lagelmi┼č a┼č─▒lardan onlarca kat daha zorlay─▒c─▒ hale getiriyor. D├╝nyan─▒n ┼čimdilerde a┼č─▒ tedariki konusunda kar┼č─▒ kar┼č─▒ya oldu─ču problemlerden birini de i┼čte s├Âz├╝n├╝ etti─čimiz bu ta┼č─▒ma ve saklama ko┼čullar─▒ olu┼čturuyor. D├╝nyan─▒n g├Ârece az geli┼čmi┼č ve maddi durumu iyi olmayan noktalar─▒nda so─čuk zincir ta┼č─▒ma ko┼čullar─▒ ve uygun saklama ekipmanlar─▒ bulunmuyor.

┼×├╝phesiz ├Âzel saklama ko┼čullar─▒ ayn─▒ zamanda a┼č─▒n─▒n ula┼čt─▒rma maliyetini de kayda de─čer bir bi├žimde y├╝kseltiyor. ├ľte yandan, 1849 kurulu┼č tarihli┬áPfizerÔÇÖdan┬á├žok daha yeni bir biyoteknoloji ┼čirketi olan ModernaÔÇÖn─▒n ├╝retti─či koronavir├╝s a┼č─▒s─▒, 30 g├╝ne kadar 2 ila 8 santigrat derece aras─▒nda saklanabiliyor. Bu durum ModernaÔÇÖn─▒n a┼č─▒s─▒n─▒n vir├╝se kar┼č─▒ daha etkili oldu─ču anlam─▒na gelmiyor fakat daha geni┼č ├Âl├ž├╝de bir molek├╝ler istikrara sahip oldu─čunu g├Âsteriyor. ModernaÔÇÖn─▒n yaln─▒zca 10 y─▒ll─▒k, k├╝├ž├╝k ├Âl├žekli bir ┼čirket olu┼ču ve ├╝rettikleri a┼č─▒n─▒n ├Âzellikle ABDÔÇÖde milyonlarca ki┼čiye uyguland─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde bu ├žok b├╝y├╝k bir ba┼čar─▒ ve inovasyon hik├óyesi. Zaten ta┼č─▒ma ko┼čullar─▒ndaki geli┼čim de ModernaÔÇÖn─▒n mRNA a┼č─▒s─▒n─▒ lipit nanopar├žac─▒k teknolojisiyle birle┼čtiren inovasyonuyla m├╝mk├╝n olmu┼č. Bunun yan─▒nda onlarca farkl─▒ a┼č─▒ da h├ól├ó geli┼čtirme ve klinik ara┼čt─▒rma s├╝recinde. ├ľn├╝m├╝zdeki g├╝nlerde d├╝nyadan veya T├╝rkiyeÔÇÖden yeni a┼č─▒ m├╝jdeleri alabiliriz gibi g├Âr├╝n├╝yor.


REKABET 

Br├╝kselÔÇÖin Apple Lansman─▒
Sinan Lahur

Ge├žti─čimiz hafta Silikon Vadisi ba┼čta olmak ├╝zere bir├žok teknoloji ├ževresi, AppleÔÇÖ─▒n yeni ├╝r├╝n lansman─▒ nedeniyle olduk├ža heyecanl─▒yd─▒. Nitekim AppleÔÇÖ─▒n yeni lansman─▒ da olduk├ža renkli ge├žti ve iPad ProÔÇÖdan AirTagÔÇÖe kadar bir├žok yeni ├╝r├╝n┬átan─▒t─▒ld─▒.

Ancak Apple y├Ân├╝nden heyecanl─▒ olan tek kesim teknoloji merakl─▒lar─▒ veya Silikon Vadisi de─čildi. Zira, SpotifyÔÇÖ─▒n AppleÔÇÖ─▒ Avrupa KomisyonuÔÇÖna ┼čikayet etmesiyle ba┼člayan rekabet incelemesine y├Ânelik olarak Margrethe Vestager a├ž─▒klama┬áyapacakt─▒. Beklenildi─či gibi oldu ve Avrupa Komisyonu, AppleÔÇÖin rekabet kurallar─▒n─▒ ihlal etmi┼č olabilece─čine kanaat getirdi ve ┼čirkete iddianame olarak d├╝┼č├╝nebilece─čimiz, statement of objections g├Ânderdi.

SpotifyÔÇÖ─▒n ┼čikayeti
S├╝re├ž, SpotifyÔÇÖ─▒n 2019 y─▒l─▒nda AppleÔÇÖ─▒ Avrupa KomisyonuÔÇÖna ┼čikayet etmesiyle┬ába┼člam─▒┼čt─▒. ┼×ikayette AppleÔÇÖ─▒n aplikasyon geli┼čtiricileri ile yapt─▒─č─▒ s├Âzle┼čmelerde AppleÔÇÖ─▒n kendi Aplikasyon ─░├ži ├ľdeme (In-App Purchasing System ÔÇô IAP) sistemini dayatt─▒─č─▒ ve geli┼čtiricilerden %30 komisyon ald─▒─č─▒ ve geli┼čtiricilerin kullan─▒c─▒lar─▒ bilgilendirmesinin k─▒s─▒tland─▒─č─▒ yer┬áal─▒yordu. Ard─▒ndan Apple, a├ž─▒klama yay─▒nlayarak App Store kullananlar─▒n uygulamaya katk─▒da bulunmas─▒ gerekti─čini ve SpotifyÔÇÖin App Store sayesinde bu kadar b├╝y├╝yebildi─čini ifade ederek iddialar─▒n haks─▒z oldu─čunu ileri┬ás├╝rm├╝┼čt├╝. ┼×ikayet sonucunda ise Avrupa Komisyonu, AppleÔÇÖ─▒n┬áApp Store┬áve┬áApple Play┬áfaaliyetlerine soru┼čturma ba┼člatm─▒┼čt─▒. Soru┼čturman─▒n, yine Avrupa kamu otoritelerinin ABDÔÇÖli teknoloji ┼čirketlerine kar┼č─▒ sopa g├Âstermesi oldu─ču ifade┬áedilmi┼čti.

7 Ekim 2019 tarihinde ise Spotify, ÔÇťTime to Play FairÔÇŁ isimli videoyu YoutubeÔÇÖa y├╝kleyerek AppleÔÇÖ─▒n haks─▒z uygulamalar─▒n─▒ if┼ča etmi┼č ve aralar─▒ndaki sava┼ča ba┼čka bir seviye kazand─▒rm─▒┼čt─▒. Videoda AppleÔÇÖ─▒n, SpotifyÔÇÖa yap─▒lacak ├Âdemelerde %30 komisyon alarak fiyatlar─▒ y├╝kseltmesi, Apple ├Âdeme sistemleri d─▒┼č─▒nda ba┼čka bir ├Âdeme sistemini kulland─▒rtmamas─▒ gibi sebeplerle AppleÔÇÖ─▒n SpotifyÔÇÖ─▒n faaliyetlerini zorla┼čt─▒rd─▒─č─▒ ifade ediliyordu. ─░laveten, App StoreÔÇÖun sahibi ve ayn─▒ zamanda Apple Music ile SpotifyÔÇÖin rakibi olmas─▒ndan ├Ât├╝r├╝ AppleÔÇÖ─▒n kendisine haks─▒z avantaj sa─člad─▒─č─▒ da belirtilenler┬áaras─▒ndayd─▒.

Br├╝kselÔÇÖin a├ž─▒klamas─▒ ve Spotify cephesi
Gelinen noktada Avrupa Komisyonu iki y─▒ll─▒k uzun incelemesinin sonunda iddialar─▒ ve bulgular─▒ ciddi bularak 30 Nisan 2021 tarihindeki bas─▒n a├ž─▒klamas─▒nda AppleÔÇÖ─▒, Avrupa Birli─či rekabet hukuku kurallar─▒n─▒ ihlal etmekle┬ásu├žlad─▒. Su├žlamalarda AppleÔÇÖ─▒n m├╝zik yay─▒n─▒ (music streaming) pazar─▒nda hakim durumda oldu─čunu ve komisyon ve IAP uygulamalar─▒n─▒n rakip music streaming ┼čirketlerine zarar verdi─čini ve AppleÔÇÖ─▒n kendini ├Âne ├ž─▒kard─▒─č─▒n─▒ ifade┬áetti. Spotify CEOÔÇÖsu ise Avrupal─▒ aplikasyon geli┼čtiricileri i├žin adil bir ortam yarat─▒lmas─▒na tek ad─▒m kald─▒─č─▒n─▒ Twitter hesab─▒ndan┬áduyurdu.

Sonu├ž
Gelinen noktada, KomisyonÔÇÖun iddialar─▒ ve bulgular─▒ olduk├ža ciddi olsa da soru┼čturma sonlanmadan herhangi bir yorum yapmak zor. AppleÔÇÖ─▒n davran─▒┼člar─▒ rekabet hukuku anlam─▒nda self-preferencing (kendi ├╝r├╝n ve hizmetlerini ├Âne ├ž─▒karma) olarak adland─▒r─▒l─▒yor ve son y─▒llarda dijital pazarlarda olduk├ža tart─▒┼č─▒l─▒yor. ├ľzellikle Margrethe Vestager, kendini ├Âne ├ž─▒karma olan davran─▒┼člarla dijital piyasalarda rekabetin bozulmas─▒na olduk├ža┬ákar┼č─▒. Apple cephesinden hen├╝z bir a├ž─▒klama gelmemi┼č olsa da teknoloji ├ževreleri Avrupa KomisyonuÔÇÖnun m├╝dahalesinin olas─▒ AppleÔÇÖ─▒n i┼č modelini k├Âkten de─či┼čtirebilece─čini┬ábelirtiyor. ┼×├╝phesiz ki soru┼čturman─▒n sonu├žlar─▒ rekabet hukuku ve dijital piyasalar a├ž─▒s─▒ndan bir├žok tart─▒┼čmay─▒ alevlendirecek.

Novus TeknolojiÔÇÖden herkese merhaba!┬á

Bilmenizi isterim ki siz bu sat─▒rlar─▒ okurken┬ába┼č─▒m─▒za ta┼č ya─č─▒yor.┬áBu konuya a┼ča─č─▒da, bu haftaki k├Â┼čemde de─činiyorum, zaten ├Ân├╝m├╝zdeki birka├ž g├╝n medyan─▒n bu konuyu konu┼čmaya devam etti─čini g├Âreceksiniz ancak teknoloji d├╝nyas─▒nda g├╝ndem bu konu d─▒┼č─▒nda da yine dopdoluydu. Avrupa Birli─či, hen├╝z kesinle┼čmi┼č bir yarg─▒ya varmasa da, SpotifyÔÇÖ─▒n ┼čik├óyeti ├╝zerine yapt─▒─č─▒ incelemede AppleÔÇÖ─▒n h├ókim durumunu k├Ât├╝ye kulland─▒─č─▒ kan─▒s─▒na vard─▒. Facebook, Instagram ve Facebook uygulamalar─▒ ├╝zerinde kullan─▒c─▒lara tam ekran bir ileti g├Âstermeye ve uygulamalar─▒n ├╝cretsiz kalmaya devam etmesi i├žin veri toplama ve takip izni istemeye ba┼člad─▒. Ayr─▒ca san─▒yorum, bu y─▒l─▒n iPhoneÔÇÖlar─▒ndan ilk g├Âr├╝nt├╝lere de kavu┼čtuk.

B├╝ltende dahas─▒ da mevcut ancak sizi daha fazla oyalamadan hemen ba┼člayal─▒m.

Keyifli okumalar!
Ata


GEL─░┼×MELER

├ľzlem T├╝reci ile birlikte geli┼čtirdikleri koronavir├╝s a┼č─▒s─▒ hakk─▒nda Financial TimesÔÇÖa a├ž─▒klamalarda bulunan Prof. Dr. U─čur ┼×ahin, geli┼čtirdikleri a┼č─▒n─▒n gittik├že yayg─▒nla┼čan Hindistan mutant─▒na kar┼č─▒ da etkili oldu─čunu┬áa├ž─▒klad─▒. ┼×ahinÔÇÖin m├╝jdesi bununla da s─▒n─▒rl─▒ de─čil. Prof. Dr. ┼×ahin, geli┼čtirdikleri a┼č─▒n─▒n alternatif bir form├╝lasyonunun bulundu─čunu ve bu form├╝lasyonun kullan─▒m─▒na ba┼članmas─▒ durumunda a┼č─▒n─▒n 2 ila 8 santigrat derece s─▒cakl─▒klar─▒n─▒ sa─člayabilen buzdolaplar─▒nda 6 ay boyunca saklanabilir h├óle gelece─čini┬áa├ž─▒klad─▒. Bu, Pfizer-BioNTech ortakl─▒─č─▒nda geli┼čtirilen a┼č─▒n─▒n ta┼č─▒nma ve saklanma ko┼čullar─▒n─▒n kolayla┼čmas─▒ ve d├╝nya ├žap─▒ndaki da─č─▒t─▒m─▒n─▒n h─▒zlanmas─▒ anlam─▒na geliyor.

Kaynak: Financial Times

Ge├žti─čimiz b├╝ltende kapsaml─▒ca┬áde─čindi─čimiz┬áAirTag, ilk sipari┼člerin ard─▒ndan kullan─▒c─▒lara ula┼čmaya ba┼člad─▒. Bununla birlikte ├╝r├╝n hakk─▒nda yeni bilgi ve endi┼čeler de ortaya┬á├ž─▒k─▒yor. ┼×a┼č─▒rt─▒c─▒ bilgi; AppleÔÇÖ─▒n yeni ├╝r├╝n├╝nde kullan─▒c─▒lar taraf─▒ndan kolayl─▒kla de─či┼čtirilebilen bir pile yer vermesi. Ayr─▒ca Apple taraf─▒ndan yap─▒lan a├ž─▒klamaya g├Âre cihaz─▒n i├žinde gelen ilk pil yakla┼č─▒k 1 y─▒l┬ádayan─▒yor. Ancak ├╝r├╝n hakk─▒ndaki yeni endi┼če, s├Âz├╝n├╝ etti─čimiz k├╝├ž├╝k pilin ├žocuklar taraf─▒ndan da kolayl─▒kla ├ž─▒kar─▒l─▒p yutulabilir olmas─▒.

Kaynak: MacRumors

Konu, ├╝r├╝n├╝ AvustralyaÔÇÖn─▒n en b├╝y├╝k tedarik├žilerinden olan OfficeworksÔÇÖ├╝n raflar─▒ndan ge├žici s├╝reyle kald─▒rtacak bir boyuta da┬áula┼čt─▒. ├ç─▒kan haber ve endi┼čelerin ard─▒ndan GizmodoÔÇÖya a├ž─▒klama yapan Apple ise ├╝r├╝n├╝n iki ad─▒mdan olu┼čan ÔÇťbast─▒r ve ├ževirÔÇŁ mekanizmas─▒na sahip oldu─čunu, dolay─▒s─▒yla ├╝r├╝n├╝n Avustralya g├╝venlik d├╝zenlemelerine uyumlu oldu─čunu beyan┬áetti.


Avrupa Komisyonu, SpotifyÔÇÖ─▒n AppleÔÇÖ─▒ ┼čik├óyet etmesiyle ba┼člayan ve yakla┼č─▒k iki y─▒ld─▒r s├╝ren rekabet soru┼čturmas─▒n─▒ karara ba─člamak┬á├╝zere. KomisyonÔÇÖun incelemesinin hen├╝z kesinle┼čmemi┼č ilk sonu├žlar─▒na g├Âre Apple, SpotifyÔÇÖ─▒n iddia etti─či gibi Avrupa Birli─či rekabet d├╝zenlemelerini ihl├ól┬áediyor.

Kaynak: Apple Uzman─▒

Rekabet incelemesinin sebebiyse AppleÔÇÖ─▒n AppStore ├╝zerinde uygulama sunan ┼čirketlere y├Ânelik uygulad─▒─č─▒ komisyon oran─▒. Spotify, AppleÔÇÖ─▒n uygulad─▒─č─▒ %30 komisyon oran─▒ nedeniyle ayl─▒k ├╝cretini planlad─▒─č─▒ gibi 9,99$ de─čil, 12,99$ olarak belirlemek zorunda kald─▒─č─▒n─▒, dolay─▒s─▒yla ayl─▒k 9,99$ ├╝cretle sunulan Apple MusicÔÇÖin haks─▒z rekabette bulundu─čunu ve h├ókim durumunu k├Ât├╝ye kulland─▒─č─▒n─▒ iddia┬áediyor. Konuya dair her ┼čeyi a┼ča─č─▒da, Sinan LahurÔÇÖun bu haftaki k├Â┼česinde rekabet hukukuna dair t├╝m detaylar─▒yla birlikte okuyabilirsiniz.


Twitter, ├Ânceleri yaln─▒zca kendi se├žti─či belirli ki┼čilere tan─▒d─▒─č─▒ Space ba┼člatma yetkisini, ge├žti─čimiz Pazartesi itibar─▒yla 600ÔÇÖ├╝n ├╝zerinde takip├žisi bulunan herkese vermeye karar┬áverdi.

TwitterÔÇÖ─▒n Spaces ├Âzelli─či, son zamanlar─▒n ├žok konu┼čulan uygulamas─▒ Clubhouse ile ayn─▒ mant─▒─ča dayan─▒yor. Kullan─▒c─▒lar, olu┼čturulan bir ÔÇťSpaceÔÇŁe kat─▒larak o Space i├žin belirlenmi┼č konular hakk─▒nda d├╝┼č├╝ncelerini ifade edip sohbet edebiliyor. ┼×irket, ClubhouseÔÇÖun yayg─▒nla┼čmas─▒n─▒n ard─▒ndan pop├╝ler h├óle gelen bu ├Âzelli─činden yak─▒n zamanda para kazanmay─▒ da planl─▒yor. Twitter, biletli Spaces yay─▒nlar─▒ yapabilme ├Âzelli─čini devreye alacak ve kullan─▒c─▒lar─▒n biletli bir SpaceÔÇÖe girebilmesi i├žin bir miktar ├╝cret ├Âdemesi┬áistenecek.


2021 Eyl├╝lÔÇÖ├╝nde beklenen yeni iPhoneÔÇÖlara dair en net g├Âr├╝nt├╝lerden biri ortaya┬á├ž─▒kt─▒. Cihaz i├žin k─▒l─▒f ├╝retecek ┼čirketlere y├Ânelik olarak tasarland─▒─č─▒ tahmin edilen bu ÔÇťsahteÔÇŁ model, bu y─▒l─▒n iPhone serisi hakk─▒nda iki ipucu sunuyor.

Kaynak: MacRumors

Ortaya ├ž─▒kan model, iPhone 13 Pro MaxÔÇÖe ait. G├Âr├╝nt├╝lere bak─▒ld─▒─č─▒nda ekrandaki ├ženti─čin g├Âzle g├Âr├╝l├╝r ┼čekilde k├╝├ž├╝ld├╝─č├╝, ayr─▒ca arkada bulunan ├╝├ž kameran─▒n kayda de─čer ┼čekilde b├╝y├╝d├╝─č├╝ ortaya ├ž─▒k─▒yor.

iPhone 12 Pro Max (sol) ve (tahmini) iPhone 13 Pro Max (sa─č)
Kaynak: MacRumors

Facebook, 2020ÔÇÖnin Haziran ay─▒ndan beri m├╝cadele etti─či iOS 14ÔÇÖ├╝n ge├žti─čimiz g├╝nlerde kullan─▒ma sunulan kullan─▒c─▒ takibi ├Ânleme ├Âzelli─čine kar┼č─▒ yeni bir strateji uygulamaya koydu. ┼×irket, Facebook ve Instagram uygulamalar─▒n─▒ iOS 14.5 s├╝r├╝m├╝yle kullanmaya ba┼člayan kullan─▒c─▒lara bundan b├Âyle┬áÔÇťuygulaman─▒n ├╝cretsiz kalmaya devam etmesine destek olmak i├žinÔÇŁ┬áibaresini de i├žeren bir ileti g├Âsterecek ve kullan─▒c─▒lardan FacebookÔÇÖa kendilerini takip edebilmesi i├žin veri toplama izni vermesini talep┬áedecek.

Kaynak: Facebook

 


Netflix, Spotify gibi platformlardan tan─▒d─▒─č─▒m─▒z ÔÇťShuffleÔÇŁ ├Âzelli─čine benzer bir ├Âzelli─či kullan─▒ma sundu. ┼×irket, uygulaman─▒n son s├╝r├╝m├╝n├╝ indirenlere ÔÇťBir ┼×eyler OynatÔÇŁ isimli bir buton sunarak kullan─▒c─▒lar─▒n ÔÇťNe izlesem?ÔÇŁ sorusunu sormalar─▒na gerek kalmadan bir ┼čeyler izlemelerine olanak tan─▒yor.

Kaynak: Habert├╝rk

 


T├╝rkiye bankac─▒l─▒k sekt├Âr├╝, May─▒s 2021 ile birlikte vatanda┼člara ┼čubeye gitmeden banka m├╝┼čterisi olma imk├ón─▒ sunmaya┬ába┼čl─▒yor. Bir├žok banka bu ├Âzelli─čin tan─▒t─▒m─▒n─▒ medya ve internet ├╝zerinden yapmaya ba┼člad─▒. Bu noktada T├╝rkiye Bankalar Birli─či, sunulan bu yeni imk├ón─▒n esaslar─▒n─▒ ve s├╝recin nas─▒l i┼čledi─čini t├╝m bankalar─▒ kapsayacak ┼čekilde anlatan bir infografik yay─▒mlad─▒. 12 maddelik s├Âz konusu infografik i├žin bu┬álinke┬át─▒klayabilir veya a┼ča─č─▒daki g├Ârseli inceleyebilirsiniz.

Kaynak: T├╝rkiye Bankalar Birli─či

UZAY

Dikkat, ba┼č─▒m─▒za ta┼č ya─čacak
Ata A. Uslu
 
Ge├žti─čimiz g├╝n, ├çinÔÇÖin bir s├╝redir ├žok├ža konu┼čulan ve 2022ÔÇÖde tamamlanmas─▒ beklenen ÔÇťTianheÔÇŁ isimli bir uzay istasyonu in┼ča etme projesi kapsam─▒nda ilgin├ž ve endi┼če verici bir geli┼čme┬áya┼čand─▒. ─░stasyon i├žin uzaya yollanan ilk mod├╝l├╝ ta┼č─▒yan roket kontrolden ├ž─▒kt─▒ ve g├Âvdesinin b├╝y├╝k bir par├žas─▒ siz bu sat─▒rlar─▒ okurken kontrols├╝z bir ┼čekilde yery├╝z├╝ne, ├╝st├╝m├╝ze d├╝┼č├╝yor.┬á

┼×u anda ├╝st├╝m├╝ze d├╝┼čmekte olan, 29 NisanÔÇÖda f─▒rlat─▒lan roket Kaynak: Guardian

D├╝┼čen par├ža veya par├žalar─▒n ne kadar─▒n─▒n atmosferdeki d├╝┼č├╝┼čleri esnas─▒nda yanaca─č─▒, ne kadar─▒n─▒n ise yery├╝z├╝ne ula┼čaca─č─▒n─▒ hen├╝z bilmiyoruz. Par├žalar─▒n yere ├žarp─▒┼č zaman─▒ ┼čimdilik 10 May─▒s 2021 (┬▒2 g├╝n) olarak┬áhesaplan─▒yor. Tabii bu olduk├ža yak─▒n bir tarih ve korkutucu. Geli┼čmenin ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒n ard─▒ndan ├že┼čitli uzmanlar konu hakk─▒nda fikir beyan edip ÔÇťkaraya d├╝┼čme ihtim├óli d├╝┼č├╝kÔÇŁ yorumlar─▒ yapsalar da bu yorumlar hen├╝z bir kesinlik ta┼č─▒m─▒yor. Zira ┼ču anda saatte 27 bin kilometreden daha h─▒zl─▒ hareket eden bu cismin kar┼č─▒la┼čaca─č─▒ hava ak─▒m ve ko┼čullar─▒n─▒n rotas─▒n─▒ nas─▒l etkileyece─čini kestirmemiz hen├╝z m├╝mk├╝n de─čil. Yap─▒lan ÔÇťkaraya d├╝┼čmesi d├╝┼č├╝k bir ihtim├ólÔÇŁ yorumlar─▒ ise yaln─▒zca D├╝nya y├╝zeyinin %29ÔÇÖunun karalarla kapl─▒ olmas─▒ ger├že─čine dayan─▒yor…

D├╝┼čen roketin nereye ├žarpaca─č─▒ hen├╝z bilinmese de, karaya ├žarpma durumunda d├╝┼čece─či menzil i├žindeki olas─▒ ┼čehirler aras─▒nda New York, Madrid, Pekin gibi Kuzey Yar─▒m K├╝re ve Wellington gibi G├╝ney Yar─▒m K├╝re ┼čehirleri yer al─▒yor. Bu y├╝zden, ABD Savunma Bakanl─▒─č─▒ Pentagon, roketin d├╝┼č├╝┼č├╝n├╝ ├Âzel olarak g├Âzlemlemeye┬ába┼člad─▒┬ábile. D├╝┼čen g├Âvdenin y├╝ksekli─či hen├╝z yeterince azalmad─▒─č─▒ndan nereye d├╝┼čece─či ancak d├╝┼čme g├╝n├╝ netle┼čtikten sonra hesaplanabilecek. D├╝┼čen par├ža, belirli bir y├╝ksekli─čin alt─▒na indi─činde yery├╝z├╝ne o g├╝n i├žinde ├žarpaca─č─▒ kesinle┼čecek ve astrofizik├žilerin bu dev k├╝tlenin d├╝┼čece─či yeri hesaplay─▒p d├╝┼čme b├Âlgesinde yerle┼čim olmas─▒ h├ólinde b├Âlge halk─▒n─▒ uyarmak i├žin yaln─▒zca 6 saatleri┬áolacak. D├╝┼čen roketin ┼ču anki h─▒z─▒n─▒, bulundu─ču yeri ve an itibar─▒yla olan y├╝ksekli─čini bu┬álinkten┬átakip edebilirsiniz. Linkte insan yap─▒m─▒ di─čer uydu ve g├Âk cisimleri hakk─▒nda bilgiler de bulunuyor.

├çin, bu olaydan ├Ânce de ayn─▒ tip bir roketle benzer bir kaza ya┼čam─▒┼č, kontrolden ├ž─▒kan roketin ├že┼čitli par├žalar─▒ yery├╝z├╝ne d├╝┼č├╝p Fildi┼či SahiliÔÇÖndeki bir├žok bina ve mala zarar┬ávermi┼čti. Kazada ┼čans eseri yaralanan olmam─▒┼čt─▒.


COVID-19

Koronavir├╝s a┼č─▒lar─▒n─▒n saklama ko┼čullar─▒
─░pek Simay G├Âkulu
 

Ge├žti─čimiz y─▒l ├že┼čitli kurulu┼člarca ÔÇťY─▒l─▒n Ki┼čisiÔÇŁ ├Âd├╝l├╝┬áalan┬áDr. ├ľzlem T├╝reci ve Prof. Dr. U─čur ┼×ahin taraf─▒ndan geli┼čtirilen a┼č─▒ da d├óhil olmak ├╝zere mRNA tipi a┼č─▒lar, zay─▒flat─▒lm─▒┼č vir├╝s i├žeren a┼č─▒lardan (├Âr. Sinovac) daha h─▒zl─▒ ├╝retilebilseler de ula┼čt─▒rma ve saklama ko┼čullar─▒ konusunda b├╝y├╝k bir dezavantajlar─▒┬ábulunuyor. RNA molek├╝lleri ├žok ince bir n├╝kleotid zincirinden olu┼čtu─ču i├žin hem bir├žok enzim taraf─▒ndan par├žalanabilme hem de ┼čeker zincirlerindeki reaktif hidroksil grubundan dolay─▒ kendi kendini hidroliz edebilme ├Âzelli─čine sahip. Bu k─▒r─▒lganl─▒k da PfizerÔÇÖin Covid-19 mRNA a┼č─▒s─▒n─▒n ortalama -70 santigrat derece s─▒cakl─▒kta saklanmas─▒n─▒ gerektiriyor. Bu ola─čan├╝st├╝ ta┼č─▒ma ve saklama ko┼čulu gereksinimleri de a┼č─▒n─▒n tedarik zinciri tasar─▒m─▒n─▒, al─▒┼č─▒lagelmi┼č a┼č─▒lardan onlarca kat daha zorlay─▒c─▒ hale getiriyor. D├╝nyan─▒n ┼čimdilerde a┼č─▒ tedariki konusunda kar┼č─▒ kar┼č─▒ya oldu─ču problemlerden birini de i┼čte s├Âz├╝n├╝ etti─čimiz bu ta┼č─▒ma ve saklama ko┼čullar─▒ olu┼čturuyor. D├╝nyan─▒n g├Ârece az geli┼čmi┼č ve maddi durumu iyi olmayan noktalar─▒nda so─čuk zincir ta┼č─▒ma ko┼čullar─▒ ve uygun saklama ekipmanlar─▒ bulunmuyor.

┼×├╝phesiz ├Âzel saklama ko┼čullar─▒ ayn─▒ zamanda a┼č─▒n─▒n ula┼čt─▒rma maliyetini de kayda de─čer bir bi├žimde y├╝kseltiyor. ├ľte yandan, 1849 kurulu┼č tarihli┬áPfizerÔÇÖdan┬á├žok daha yeni bir biyoteknoloji ┼čirketi olan ModernaÔÇÖn─▒n ├╝retti─či koronavir├╝s a┼č─▒s─▒, 30 g├╝ne kadar 2 ila 8 santigrat derece aras─▒nda saklanabiliyor. Bu durum ModernaÔÇÖn─▒n a┼č─▒s─▒n─▒n vir├╝se kar┼č─▒ daha etkili oldu─ču anlam─▒na gelmiyor fakat daha geni┼č ├Âl├ž├╝de bir molek├╝ler istikrara sahip oldu─čunu g├Âsteriyor. ModernaÔÇÖn─▒n yaln─▒zca 10 y─▒ll─▒k, k├╝├ž├╝k ├Âl├žekli bir ┼čirket olu┼ču ve ├╝rettikleri a┼č─▒n─▒n ├Âzellikle ABDÔÇÖde milyonlarca ki┼čiye uyguland─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde bu ├žok b├╝y├╝k bir ba┼čar─▒ ve inovasyon hik├óyesi. Zaten ta┼č─▒ma ko┼čullar─▒ndaki geli┼čim de ModernaÔÇÖn─▒n mRNA a┼č─▒s─▒n─▒ lipit nanopar├žac─▒k teknolojisiyle birle┼čtiren inovasyonuyla m├╝mk├╝n olmu┼č. Bunun yan─▒nda onlarca farkl─▒ a┼č─▒ da h├ól├ó geli┼čtirme ve klinik ara┼čt─▒rma s├╝recinde. ├ľn├╝m├╝zdeki g├╝nlerde d├╝nyadan veya T├╝rkiyeÔÇÖden yeni a┼č─▒ m├╝jdeleri alabiliriz gibi g├Âr├╝n├╝yor.


REKABET 

Br├╝kselÔÇÖin Apple Lansman─▒
Sinan Lahur

Ge├žti─čimiz hafta Silikon Vadisi ba┼čta olmak ├╝zere bir├žok teknoloji ├ževresi, AppleÔÇÖ─▒n yeni ├╝r├╝n lansman─▒ nedeniyle olduk├ža heyecanl─▒yd─▒. Nitekim AppleÔÇÖ─▒n yeni lansman─▒ da olduk├ža renkli ge├žti ve iPad ProÔÇÖdan AirTagÔÇÖe kadar bir├žok yeni ├╝r├╝n┬átan─▒t─▒ld─▒.

Ancak Apple y├Ân├╝nden heyecanl─▒ olan tek kesim teknoloji merakl─▒lar─▒ veya Silikon Vadisi de─čildi. Zira, SpotifyÔÇÖ─▒n AppleÔÇÖ─▒ Avrupa KomisyonuÔÇÖna ┼čikayet etmesiyle ba┼člayan rekabet incelemesine y├Ânelik olarak Margrethe Vestager a├ž─▒klama┬áyapacakt─▒. Beklenildi─či gibi oldu ve Avrupa Komisyonu, AppleÔÇÖin rekabet kurallar─▒n─▒ ihlal etmi┼č olabilece─čine kanaat getirdi ve ┼čirkete iddianame olarak d├╝┼č├╝nebilece─čimiz, statement of objections g├Ânderdi.

SpotifyÔÇÖ─▒n ┼čikayeti
S├╝re├ž, SpotifyÔÇÖ─▒n 2019 y─▒l─▒nda AppleÔÇÖ─▒ Avrupa KomisyonuÔÇÖna ┼čikayet etmesiyle┬ába┼člam─▒┼čt─▒. ┼×ikayette AppleÔÇÖ─▒n aplikasyon geli┼čtiricileri ile yapt─▒─č─▒ s├Âzle┼čmelerde AppleÔÇÖ─▒n kendi Aplikasyon ─░├ži ├ľdeme (In-App Purchasing System ÔÇô IAP) sistemini dayatt─▒─č─▒ ve geli┼čtiricilerden %30 komisyon ald─▒─č─▒ ve geli┼čtiricilerin kullan─▒c─▒lar─▒ bilgilendirmesinin k─▒s─▒tland─▒─č─▒ yer┬áal─▒yordu. Ard─▒ndan Apple, a├ž─▒klama yay─▒nlayarak App Store kullananlar─▒n uygulamaya katk─▒da bulunmas─▒ gerekti─čini ve SpotifyÔÇÖin App Store sayesinde bu kadar b├╝y├╝yebildi─čini ifade ederek iddialar─▒n haks─▒z oldu─čunu ileri┬ás├╝rm├╝┼čt├╝. ┼×ikayet sonucunda ise Avrupa Komisyonu, AppleÔÇÖ─▒n┬áApp Store┬áve┬áApple Play┬áfaaliyetlerine soru┼čturma ba┼člatm─▒┼čt─▒. Soru┼čturman─▒n, yine Avrupa kamu otoritelerinin ABDÔÇÖli teknoloji ┼čirketlerine kar┼č─▒ sopa g├Âstermesi oldu─ču ifade┬áedilmi┼čti.

7 Ekim 2019 tarihinde ise Spotify, ÔÇťTime to Play FairÔÇŁ isimli videoyu YoutubeÔÇÖa y├╝kleyerek AppleÔÇÖ─▒n haks─▒z uygulamalar─▒n─▒ if┼ča etmi┼č ve aralar─▒ndaki sava┼ča ba┼čka bir seviye kazand─▒rm─▒┼čt─▒. Videoda AppleÔÇÖ─▒n, SpotifyÔÇÖa yap─▒lacak ├Âdemelerde %30 komisyon alarak fiyatlar─▒ y├╝kseltmesi, Apple ├Âdeme sistemleri d─▒┼č─▒nda ba┼čka bir ├Âdeme sistemini kulland─▒rtmamas─▒ gibi sebeplerle AppleÔÇÖ─▒n SpotifyÔÇÖ─▒n faaliyetlerini zorla┼čt─▒rd─▒─č─▒ ifade ediliyordu. ─░laveten, App StoreÔÇÖun sahibi ve ayn─▒ zamanda Apple Music ile SpotifyÔÇÖin rakibi olmas─▒ndan ├Ât├╝r├╝ AppleÔÇÖ─▒n kendisine haks─▒z avantaj sa─člad─▒─č─▒ da belirtilenler┬áaras─▒ndayd─▒.

Br├╝kselÔÇÖin a├ž─▒klamas─▒ ve Spotify cephesi
Gelinen noktada Avrupa Komisyonu iki y─▒ll─▒k uzun incelemesinin sonunda iddialar─▒ ve bulgular─▒ ciddi bularak 30 Nisan 2021 tarihindeki bas─▒n a├ž─▒klamas─▒nda AppleÔÇÖ─▒, Avrupa Birli─či rekabet hukuku kurallar─▒n─▒ ihlal etmekle┬ásu├žlad─▒. Su├žlamalarda AppleÔÇÖ─▒n m├╝zik yay─▒n─▒ (music streaming) pazar─▒nda hakim durumda oldu─čunu ve komisyon ve IAP uygulamalar─▒n─▒n rakip music streaming ┼čirketlerine zarar verdi─čini ve AppleÔÇÖ─▒n kendini ├Âne ├ž─▒kard─▒─č─▒n─▒ ifade┬áetti. Spotify CEOÔÇÖsu ise Avrupal─▒ aplikasyon geli┼čtiricileri i├žin adil bir ortam yarat─▒lmas─▒na tek ad─▒m kald─▒─č─▒n─▒ Twitter hesab─▒ndan┬áduyurdu.

Sonu├ž
Gelinen noktada, KomisyonÔÇÖun iddialar─▒ ve bulgular─▒ olduk├ža ciddi olsa da soru┼čturma sonlanmadan herhangi bir yorum yapmak zor. AppleÔÇÖ─▒n davran─▒┼člar─▒ rekabet hukuku anlam─▒nda self-preferencing (kendi ├╝r├╝n ve hizmetlerini ├Âne ├ž─▒karma) olarak adland─▒r─▒l─▒yor ve son y─▒llarda dijital pazarlarda olduk├ža tart─▒┼č─▒l─▒yor. ├ľzellikle Margrethe Vestager, kendini ├Âne ├ž─▒karma olan davran─▒┼člarla dijital piyasalarda rekabetin bozulmas─▒na olduk├ža┬ákar┼č─▒. Apple cephesinden hen├╝z bir a├ž─▒klama gelmemi┼č olsa da teknoloji ├ževreleri Avrupa KomisyonuÔÇÖnun m├╝dahalesinin olas─▒ AppleÔÇÖ─▒n i┼č modelini k├Âkten de─či┼čtirebilece─čini┬ábelirtiyor. ┼×├╝phesiz ki soru┼čturman─▒n sonu├žlar─▒ rekabet hukuku ve dijital piyasalar a├ž─▒s─▒ndan bir├žok tart─▒┼čmay─▒ alevlendirecek.

├ľNCEK─░ ─░├çER─░KMentoll├╝ sigara yasa─č─▒
SONRAK─░ ─░├çER─░KDikkat, ba┼č─▒m─▒za ta┼č ya─čacak