ÖNERİLER

Oyun Sektöründe Global Yarış 

Geçtiğimiz hafta açıklanan dev satış, bir anda tüm dünyanın gündemine oturdu. Oyun sektörü ile doğrudan ilgilenmeyen insanların bile önemini fark ettiği bu satış, Call...

2022’de Takip Edilecek Seçimler

2022, çok sayıda önemli seçime ev sahipliği yapacak gibi duruyor. Biz de bu seçimlerin bazılarını detaylı bir şekilde inceleyip, olası sonuçları elden geçiriyoruz.

12 Ay 12 Olay

2021 yılının bitimi için artık saat saymaya başladık. Biz de Politika Bülteni olarak pek az kişinin keyif aldığı, bir değil de 10 yılmışçasına uzun süren bu ilginç yıla son bir kez dönüp bakmak istedik!

Çin Modeli Kısım 2: Çin’in Bıraktığı Model

Çin Modeli'ni incelediğimiz serinin ikinci ve son kısmında Çin'in neden bu modeli bıraktığını ve bu modeli bırakmak için neler yaptığını ele alacağız.

Çin Modeli Kısım 1: Türkiye’nin Fiziki Engelleri

Çin Modeli, son birkaç aydır Türkiye gündeminin merkezinde. Bu hafta Politika bülteninde Türkiye'nin bu modeli uygulamasının önündeki iki fiziki engeli ele aldık.

ABD 2022 Ara Seçimleri: Hispanik Seçmen

ABD'de tarihi 2022 ara seçimlerinin gerçekleşmesine artık bir yıldan daha az bir süre kaldı. Taraflar seçim hazırlıklarına devam ederken, araştırmalar ise konuya dair son gelişmeleri bizlere sunuyor.

Rusya ve Ukrayna Gerginliğini Anlamak

Rusya ve Ukrayna arasında esen soğuk rüzgârlar, geçtiğimiz hafta Rusya’nın Ukrayna sınırına yığınak yapmasıyla yeni bir boyuta taşındı.

Merkez Bankası ve Siyaset: “Faiz sebeptir”

Merkez Bankası'nın art arda aldığı faiz indirimi kararları sonrası Türkiye, tarihinin en büyük kur krizlerinden birini yaşıyor. Peki merkez bankaları, faiz indirimleri ve siyaset hangi bağlamda incelenebilir?

Rakamlarla Türkiye’nin Gençleri

İstanbul Ekonomi Araştırma tarafından Türkiye genelinde 18-30 yaş arası 3000 genç ile gerçekleştirilen araştırma çalışmasının raporu 12 Kasım 2021 tarihinde yayımlandı. Raporda Türkiye'nin gençlerine dair son derece ilgi çekici veriler bulunuyor.

2 Kasım 2021 ABD Seçimleri

ABD'nin sınırlı sayıda eyaleti 2 Kasım 2021 tarihinde valilik ve diğer bir takım koltuklar için sandığa gitti. Seçimin sonuçları 2022'de yaşanacak ara seçimlerin tonunu belirleyeceğe benziyor.

Çin Modeli Kısım 1: Türkiye’nin Fiziki Engelleri

Date

Çin Modeli.

Bir süredir Türkiye’nin yaşadığı ekonomik sorunlar ile beraber anılan bu terim aslında tam olarak ekonomi veya politika terminolojisine girmiş değil, fakat yine de bu terim ile ne ifade edilmek istenildiği anlaşılabiliyor: ihracat ve ucuz üretime dayalı ekonomi modeli. Fakat, Xi Jinping yönetimindeki Çin Halk Cumhuriyeti bir süredir bu modeli bir kenara bırakıp katma değerli üretime geçmek ve balon büyümeden uzaklaşmak istiyor.

Dolayısıyla Türkiye’nin gündeminde yer alan bu terim ülkenin ekonomi politikasını derinden etkiliyor. Peki, Çin Modeli’nin Türkiye’de uygulanmasının en önemli engelleri neler?

Manevi ve Maddi Engeller
Önceki haftalarda yayımlanan yazılarımızda da belirttiğimiz üzere düşük faiz / rekabetçi kur iddiasında olan hükûmetin ihracata dayalı ekonomi modeli, üretime ağırlık verip çıktılarını yurt dışına satmayı hedefliyor. Çin’in 1980-2016 arası bu mantığı izlediği ve ciddi bir başarı elde ettiği malum.

Bu sistemin Türkiye’de yürümesinin önünde çok büyük iki engel bulunuyor. Bu engeller, Çin’in sistematik bir ekonomi yönetimine sahip olması, öngörülebilir idare anlayışı, bambaşka toplumsal ve tarihî dinamiklere sahip olması gibi daha soyut engellerden ziyade bazı imkânsızlıklar kapsamında ele alınıyor:

Enerji: Çin Modeli, ülkenin sanayisine ve üretim kapasitesine önem atfeden bir model. Büyük ölçekli üretimin yapıldığı yegâne yer olan fabrikaların ise Çin’de on yıllardır en çok enerji tüketen ve talep eden işletmeler olduğu biliniyor. Çin’in zengin kömür ve doğal gaz yataklarına sahip olması sebebiyle enerji ihtiyacının ciddi bir kısmını kendi karşılayabiliyor. Dolayısıyla üretim girdilerinin büyük bir kısmını kendi para birimi üzerinden finanse etme gücüne sahip. Fakat Türkiye, enerji konusunda %70’in üzerinde bir oranda dışa bağımlı dolayısıyla üretim yapan her sektör enerjiyi kur ile almak zorunda.

Çin'de sektörlerin enerji kullanımı. Üretim, 1,3 milyar nüfuslu ülkenin enerji kullanımının %57'lik bir payını oluşturuyor. Gao et al, 2019.
Çin’de sektörlerin enerji kullanımı. Üretim, 1,3 milyar nüfuslu ülkenin enerji kullanımının %57’lik bir payını oluşturuyor. Gao et al, 2019.

Merkezî Yönetim: Çin, her ne kadar esnek olsa da en nihayetinde komünist bir ülke, Türkiye ise son derece liberal ekonomiye sahip bir anlayışa sahip. Çin’de kamu iktisadi girişimlerinin boyutu ve Çin’in devletin ekonomik yapısını şekillendirmedeki önemi şu şekilde açıklanabilir:

“Çin’de Kamu İktisadi Girişimleri ülkenin GSYH’sinin %40’ını üretiyor. Borsadaki piyasa değerinin %60’ına da bu şirketler sahip. 2020’de Fortune Global 500 şirket listesinde … 124 Çin firması vardı. Bunların 91’i … kamuya aitti. Türkiye’de ise başta TÜPRAŞ, Petkim, Ereğli Demir Çelik gelmek üzere stratejik KİT’ler AKP döneminde özelleştirildi. “

Çin Modeli, 5 Yıllık Planlar ile şekillenen ve devletin bu doğrultuda özel şirketleri, en hafif tabirle, yönlendirdiği bir model. Merkeziyetçi ekonominin faydalarını ve dezavantajlarını tartışmaya gerek olmasa da belirtilebilir ki Çin Modeli’ni uygulamak için Çin’in ekonomi modelini hayata geçirebilmek gerekiyor.

Çin Merkez Bankası binası. Reuters, 2021.
Çin Merkez Bankası binası. Reuters, 2021.

Fakat Çin, bu yılın başında yayınladığı 5 Yıllık Planı ile yıllardır devam ettirdiği politikayı resmen ilan etmiş oldu: Çin, Çin Modeli’ni bırakıyor. Haftaya politika bültenimizde biz de Çin’in neden ve nasıl Türkiye’nin uygulamayı hedeflediği programı bırakmaya çalıştığını inceleyecek ve bu durumun çevre ülkeler ve Türkiye için anlamına değineceğiz.