├ľneriler

­čŚ×´ŞĆ Kabine revizyonu, 128 milyar dolar a├ž─▒klamas─▒, Avrupa S├╝per Ligi sona erdi

Bug├╝n T├╝rkiye'de g├╝ndem kabine de─či┼čiklikleriydi. Avrupa S├╝per Ligi projesi ise ba┼člamadan sona erdi. Keyifli okumalar!

ÔÜŻ´ŞĆ Avrupa S├╝per Lig ├ľzel

AvrupaÔÇÖn─▒n en b├╝y├╝k 12 futbol kul├╝b├╝, 18 Nisan Pazar g├╝n├╝ yapt─▒klar─▒ a├ž─▒klamada, kendi aralar─▒nda Avrupa S├╝per LigiÔÇÖni kurduklar─▒n─▒ a├ž─▒klad─▒. Taraftarlar bu giri┼čime tepki g├Âsterdi. UEFA da ata─ča ge├žti. Konu mahkemeye ta┼č─▒nabilir.

­čô▒ Apple ├ľzel

Novus Teknoloji, ÔÇťApple ├ľzelÔÇŁ say─▒s─▒ ile sizlerle. ├ľzelliklerden fiyatlara, d├╝zenlenen Apple EventÔÇÖte tan─▒t─▒lan cihazlarla ilgili her ┼čey, kullan─▒c─▒ mahremiyeti ve rekabet tart─▒┼čmalar─▒ ile birlikte bu b├╝ltende.

­čô░ Rekabet Kurumu soru┼čturmas─▒, Idriss Deby’nin ├Âl├╝m├╝, Armin Laschet

Bug├╝n d├╝nyada ├çad lideri Idriss Deby'nin ├Âl├╝m├╝ ile birlikte Almanya'da Hristiyan Birlik CDU-CSU partilerinin ba┼čbakan aday─▒ olan Armin Laschet konu┼čuldu. ─░yi okumalar!

ÔÜŻ´ŞĆ Avrupa S├╝per Lig, Ye┼čilyurt Belediyesi ├žal─▒┼čanlar─▒, Suriye

Bug├╝n T├╝rkiye ve d├╝nyada futbol g├╝ndemi, t├╝m di─čer geli┼čmelerin ├╝zerinde y├╝kseldi. Avrupa futbolunun 12 s├╝per g├╝c├╝, Avrupa S├╝per LigiÔÇÖni ilan etti.

­čĺŞ Kripto varl─▒k yasa─č─▒, Tiny House, SpaceX Ay’a

T├╝rkiyeÔÇÖde ge├žti─čimiz hafta Merkez Bankas─▒ÔÇÖn─▒n kripto varl─▒klar─▒ s─▒n─▒rland─▒rmas─▒ T├╝rkiyeÔÇÖnin finans g├╝ndemine oturdu. ─░yi okumalar!

­čĺ░ Kripto para, Helen McCrory, Tatar-├çavu┼čo─člu g├Âr├╝┼čmesi

T├╝rkiye'nin g├╝ndeminde kripto para d├╝zenlemesi ile Merkez Bankas─▒ Ba┼čkan─▒ ┼×ahap Kavc─▒o─člu'nun a├ž─▒klamalar─▒ vard─▒. ─░yi okumalar!

­čĺÁ Faiz karar─▒, KKTC, T├╝rkiye-Yunanistan g├Âr├╝┼čmeleri

T├╝rkiye'nin g├╝ndeminde faiz karar─▒, y├╝kselen vaka say─▒lar─▒ ve T├╝rkiye ile Yunanistan aras─▒ndaki g├Âr├╝┼čmeler vard─▒. ─░yi okumalar!

Ôťł´ŞĆ Rusya ve turizm, Daunte Wright, Ahmet Altan

­čô░ T├╝rkiye'nin g├╝ndeminde Rusya'n─▒n T├╝rkiye u├žu┼člar─▒n─▒ k─▒s─▒tlama karar─▒ var. D├╝nyada ise ABD'de yeniden ba┼člayan "─▒rk├ž─▒l─▒k" protestolar─▒ konu┼čuluyor.

­čôî K─▒smi kapanma, Johnson & Johnson a┼č─▒s─▒, K─▒┼č Olimpiyatlar─▒

­čô░ Bug├╝n t├╝m T├╝rkiye'nin bekledi─či karar─▒ Cumhurba┼čkan─▒ Recep Tayyip Erdo─čan a├ž─▒klad─▒. Koronavir├╝s ├Ânlemleri geni┼čletildi. Sa─čl─▒kl─▒ okumalar!

­čÜó Kanal ─░stanbul ├ľzel

Date

27 Mart Kanal ─░stanbul Dosyas─▒ b├╝lteninden herkese merhaba!

─░BB Ba┼čkan─▒ Ekrem ─░mamo─člu, Cumhurba┼čkan─▒ Erdo─čan’─▒n ÔÇťKanal ─░stanbul projesinde sona gelindi. Uluslararas─▒ ihaleye ├ž─▒kaca─č─▒zÔÇŁ a├ž─▒klamas─▒yla ilgili ÔÇť├çok net ifade edeyim ki ÔÇśsonÔÇÖ tan─▒m─▒ do─čru. Kanal ─░stanbulÔÇÖun sonu gelmi┼čtir. ├ç├╝nk├╝, yap─▒lmayacakt─▒r. Biz, onun proje olarak sonunun gelmesini istiyoruz” demi┼čti.

Nedir bu Kanal ─░stanbul Dosyas─▒?
Alinur Bilba┼čar, O─čuz Kaan Gen├ž ve Olkan Oralda─č’─▒n katk─▒lar─▒yla Kanal ─░stanbul Dosyas─▒ haz─▒rlad─▒k, proje hakk─▒nda s─▒k├ža sorulan sorular─▒ derledik.

Keyifli okumalar!
Novus Ailesi


NED─░R? NE DE─×─░LD─░R?

Kanal ─░stanbul Projesi
Alinur Bilba┼čar┬á&┬áO─čuz Kaan Gen├ž

Kaynak: Demir├Âren Haber Ajans─▒

Kanal ─░stanbul projesi, basit├že Marmara Denizi ve KaradenizÔÇÖin bir kanal vas─▒tas─▒yla yeni bir ge├ži┼č yolu olu┼čturarak birbirine ba─članmas─▒ fikrine dayan─▒yor. ├ľnce kanal fikrinin ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze yolculu─čuna bakal─▒m. T├╝rkiyeÔÇÖnin bulundu─ču co─črafyada ├že┼čitli d├Ânemlerde dile getirilen Kanal ─░stanbulÔÇÖun Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču d├Âneminde Asya K─▒tas─▒ÔÇÖndan yap─▒lmas─▒ g├╝ndeme gelmi┼č fakat bu ilk fikir hayata ge├žirilmemi┼čtir. Kanal─▒n Avrupa K─▒tas─▒ÔÇÖndan yap─▒lmas─▒ fikri ilk olarak 1985 y─▒l─▒nda d├Ânemin Enerji Bakanl─▒─č─▒ m├╝ste┼čar─▒ Y├╝ksel ├ľnem taraf─▒ndan ortaya at─▒lm─▒┼čt─▒r. 1991 y─▒l─▒nda d├Ânemin ─░BB ├çevre Komisyonu Ba┼čkan─▒ Nusret ve 1994 y─▒l─▒nda d├Ânemin Demokratik Sol Parti lideri B├╝lent Ecevit taraf─▒ndan da dile getirilmi┼čtir.

Kanal projesi son olarak Kanal ─░stanbul ismiyle 27 Nisan 2011 tarihinde d├Ânemin ba┼čbakan─▒ Recep Tayyip Erdo─čan taraf─▒ndan g├╝ndeme ta┼č─▒nm─▒┼č, bas─▒na ise ÔÇť├ç─▒lg─▒n ProjeÔÇŁ olarak yans─▒m─▒┼čt─▒.

Projenin ba┼čl─▒ca ama├žlar─▒
─░stanbul Bo─čaz─▒, en keskini 80 dereceye varan d├Ân├╝┼člere sahiptir. H├ól b├Âyle olunca ticari gemilerin 350 metreye varan uzunluklar─▒ risk olu┼čturabilmektedir. Yolcu gemileri ve ticari y├╝k gemilerinin dik a├ž─▒larla kar┼č─▒la┼čabilece─či durumlar, ticari gemilerin uzunluklar─▒n─▒n ve ta┼č─▒d─▒─č─▒ y├╝k miktarlar─▒n─▒n artmas─▒ sebebiyle daha da riskli olabilecek kar┼č─▒la┼čmalara yol a├žmaktad─▒r. B├Âylece Kanal ─░stanbulÔÇÖun ba┼čl─▒ca amac─▒ bahis konusu tehlikeli kar┼č─▒la┼čmalar─▒n azalt─▒lmas─▒, y├╝k gemilerinin bekleme s├╝relerinin k─▒salt─▒lmas─▒ ve bo─čaz─▒n gemi trafi─činin hafifletilmesi ┼čeklinde s─▒ralanabilir. Bu ama├žlar─▒n yan─▒ s─▒ra ─░stanbul Bo─čaz─▒ÔÇÖn─▒n tarihsel ve k├╝lt├╝rel de─čerlerinin korunmas─▒, uluslararas─▒ deniz trafi─čine yeni bir su yolu eklenmesi ve olas─▒ ─░stanbul depreminde kay─▒plar─▒n azalt─▒lmas─▒ ad─▒na yatay mimariye sahip yerle┼čim yerleri olu┼čturulmas─▒ da Kanal ─░stanbul ProjesiÔÇÖnin a├ž─▒klanan ama├žlar─▒ aras─▒nda.

Ne ya┼čanm─▒┼čt─▒?
─░stanbul Bo─čaz─▒ÔÇÖnda tarihte dokuz b├╝y├╝k gemi kazas─▒ ya┼čanm─▒┼č ve bu kazalar hem maddi hem manevi kay─▒plara sebep olmu┼čtu. Kazalar─▒n en b├╝y├╝─č├╝ 1979 y─▒l─▒nda ya┼čanan Independenta kazas─▒yd─▒. Ham petrol ta┼č─▒yan ─░ndependenta isimli gemi ile bir kuru y├╝k gemisi ├žarp─▒┼čm─▒┼č ve ├ž─▒kan yang─▒n 27 g├╝n boyunca s├Ând├╝r├╝lememi┼čti. ├çarp─▒┼čma sebebiyle 43 m├╝rettebat hayat─▒n─▒ kaybetmi┼č, deniz dibi canl─▒lar─▒n─▒n ├Âl├╝m oran─▒n─▒n -tahmini olarak- %96 oldu─ču a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒.

Proje b├╝y├╝kl├╝─č├╝ ve plan─▒
Kanal ─░stanbul projesinin g├╝zergah─▒ i├žin uzunluklar─▒ 36 ile 64 kilometre aras─▒nda de─či┼čen be┼č olas─▒ d├╝┼č├╝n├╝ld├╝. Bu g├╝zergahlar i├žerisinden 45 kilometrelik uzunlu─ču bulunan K├╝├ž├╝k├žekmece G├Âl├╝-Terkos koridoru se├žildi. Proje bilgilerine bakarsak da kanal─▒n uzunlu─čunun yakla┼č─▒k 45 kilometre, geni┼čli─či minimum 275 metre ve derinli─či 20,75 metre olarak planland─▒─č─▒n─▒ g├Ârebiliyoruz. Kanal─▒n in┼ča s├╝resi ihale ard─▒ndan yedi y─▒l olarak planlanm─▒┼č, bu s├╝renin 1,5 y─▒l─▒ ├Ân haz─▒rl─▒k ├žal─▒┼čmalar─▒ ve 5,5 y─▒l─▒ da kanal─▒n in┼čaat─▒ olarak belirlenmi┼čtir. Yakla┼č─▒k 1,17 milyar metrek├╝p hafriyat ├ž─▒kmas─▒ beklenen projede, hafriyat─▒n KaradenizÔÇÖin sahil ┼čeridinde ve ├že┼čitli projelerde kullan─▒laca─č─▒ a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r. Projenin tahmini maliyeti 75 milyar lira olarak┬á├Âng├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

Ayr─▒ca proje i├žerisinde Karadeniz ve Marmara konteyner limanlar─▒, K├╝├ž├╝k├žekmece Yat Liman─▒ ve Lojistik Merkezi de dahil olmak ├╝zere ├že┼čitli planlamalar da mevcut. Kanal─▒n in┼č├ós─▒ndan sonra ÔÇťolu┼čacakÔÇŁ adaya ula┼č─▒m─▒n Avrupa Yakas─▒ taraf─▒ndan yedisi karayolu, biri demiryolu olmak ├╝zere sekiz yeni k├Âpr├╝ ile sa─članmas─▒ planlanmaktad─▒r.

Projenin getirileri neler olacak?
Projenin ba┼čl─▒ca getirilerini; ├╝lkenin kazanaca─č─▒ y─▒ll─▒k ortalama nakdi gelir, yarataca─č─▒ istihdam ve kanal─▒ kullanan ta┼č─▒ma ┼čirketlerinin hem zaman hem de nakit kazan├žlar─▒ olarak s─▒ralayabiliriz. ─░leti┼čim Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n yay─▒nlad─▒─č─▒ videoda projenin y─▒ll─▒k 1 milyar dolar getiri ve 10 bin ki┼čilik bir istihdam sa─člayaca─č─▒ taahh├╝t edilmi┼čtir. Bunun yan─▒ s─▒ra gemilerin ge├ži┼čler ├Âncesinde ├že┼čitli sebeplerle ya┼čad─▒klar─▒ g├╝nler s├╝ren bekleme s├╝resinin azalaca─č─▒ ve bu sebeple kanal─▒ tercih edeceklerinin alt─▒ ├žizilmi┼č┬ádurumda. D├Ânemin Ula┼čt─▒rma Bakan─▒ Cahit TurhanÔÇÖ─▒n a├ž─▒klamalar─▒na g├Âre, kanaldan y─▒lda 50 bin gemi ge├žmesi halinde y─▒ll─▒k 5 milyar dolar getiri┬ása─članacak.┬áMontr├ S├Âzle┼čmesi’nin temel ilkesinin ge├ži┼č serbestli─či oldu─čunu biliyoruz; aksi bir durumdan s├Âz etmek halinde ise s├Âzle┼čmenin ihlali s├Âz konusu olur. Gemi kaptanlar─▒n─▒n karar─▒na ba─čl─▒ se├žilebilecek bir alternatif yol olarak ortaya ├ž─▒kacak olan Kanal ─░stanbul; ge├ži┼č s├╝resi, emniyet, maliyet gibi hesaplamalarla y├Ânlendirilebilir. Fakat bu nokta Kanal ─░stanbul projesi ├╝zerindeki soru i┼čaretlerini artt─▒rmakta. ─░lk soru gemilerin ├╝cretsiz ge├ži┼č yolu varken bir ge├ži┼č i├žin yakla┼č─▒k 100 bin dolar ├Âdeyip ├Âdemeyece─či. ─░kinci soru i┼čareti ise Bo─čazÔÇÖdan ge├žen gemi say─▒s─▒ndaki d├╝┼č├╝┼č├╝n beklentileri kar┼č─▒lay─▒p┬ákar┼č─▒lamayaca─č─▒.

Kanal ─░stanbulÔÇÖu di─čer kanallardan ay─▒ran en b├╝y├╝k ├Âzelli─či ayn─▒ zamanda en b├╝y├╝k soru i┼čaretlerini de bar─▒nd─▒r─▒yor. Di─čer kanallar─▒n hi├žbirinin alternatif do─čal bir yollar─▒ yok ve kanal─▒ kullanan gemileri uzun yollardan kurtar─▒p zaman kazand─▒r─▒yorlar. Ayn─▒ zamanda di─čer kanallar n├╝fusun bu kadar yo─čun oldu─ču ┼čehirlere yap─▒lmam─▒┼č. Kanalla birlikte a├ž─▒klanan iki farkl─▒ taraf─▒n raporunda, h├╝k├╗met ve ─░BB taraflar─▒n─▒n ara┼čt─▒rmalar─▒nda olduk├ža b├╝y├╝k farklar var. Kanal─▒n yap─▒lmas─▒ndaki ba┼čl─▒ca ama├žlardan biri olan seyir g├╝venli─či, taraflar aras─▒ndaki ayr─▒┼čman─▒n ├ž─▒kt─▒─č─▒ ilk konu.

Bo─čazÔÇÖ─▒n en dar yeri 700 metreyi bulabiliyor. En keskin b├Âl├╝m├╝ ise 80 derecelik d├Ân├╝┼čler i├žeriyor. Ticari gemilerin 350 metrelere kadar ├ž─▒kabildi─či ge├ži┼člerde ise belli ba┼čl─▒ kazalar ve riskler┬áolu┼čuyor. Fakat Kanal ─░stanbul projesi; uzunlu─ču 275 metreye kadar olan gemiler modellenerek planlanm─▒┼č┬ádurumda. Bunun d─▒┼č─▒nda projede d├Ân├╝┼č a├ž─▒lar─▒n─▒n ne kadar olaca─č─▒na dair bir bilgi de hen├╝z yok.

Kalan soru i┼čaretlerini birka├ž ba┼čl─▒k alt─▒nda inceleyelim.

Deprem
Kanal, ─░stanbulÔÇÖu bir ada ve iki yar─▒mada haline d├Ân├╝┼čt├╝recek. Bu durumda olu┼čacak adan─▒n Avrupa K─▒tas─▒ÔÇÖna ba─člant─▒s─▒ birka├ž k├Âpr├╝ vas─▒tas─▒yla ger├žekle┼čecek. Birka├ž diyoruz zira ka├ž k├Âpr├╝ in┼ča edilece─čine dair net bir bilgi elimizde yok. Kanal─▒n g├╝zergah─▒ birinci, ikinci ve ├╝├ž├╝nc├╝ fay hatlar─▒n─▒n tam ├╝zerinden ge├žmekte. ─░n┼ča a┼čamas─▒ depremi tetiklemese bile deprem olmas─▒ ihtimalinde yakla┼č─▒k 8 milyon insan─▒n ya┼čad─▒─č─▒ adan─▒n felaketi nas─▒l atlataca─č─▒ ├ž├Âz├╝mlenemeyen soru i┼čaretlerinden biri. Ayn─▒ zamanda kanal─▒n her iki taraf─▒na toplam 500 bin ki┼činin ya┼čayaca─č─▒ yatay mimariye uygun yap─▒lm─▒┼č depreme dayan─▒kl─▒ yap─▒lar yap─▒lacak, ─░BB ise ─░stanbulÔÇÖun bu konutlara ihtiyac─▒ olmad─▒─č─▒n─▒┬ásavunuyor.┬áH├╝k├╗met ise ─░stanbul d─▒┼č─▒ndan g├Â├ž gelmeyece─či i├žin n├╝fus art─▒┼č─▒ olmayaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yor. ─░BB, projenin ├žekim g├╝c├╝nden dolay─▒ n├╝fus art─▒┼č─▒ olaca─č─▒ tezini destekliyor.

─░├žme suyu kaynaklar─▒
Bir ba┼čka soru i┼čareti ise ─░stanbulÔÇÖun su problemi. H├╝k├╗met, proje sonras─▒nda kaybolacak temiz su kaynaklar─▒n─▒n ─░stanbulÔÇÖun ihtiyac─▒n─▒n sadece %3ÔÇÖ├╝ne tekab├╝l etti─čini ve ileriye d├Ân├╝k planlarda Melen ProjesiÔÇÖnden yeterli suyun kar┼č─▒lanaca─č─▒n─▒ belirtiyor. ─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi ise Kanal ─░stanbul ile birlikte ┼čehrin su ihtiyac─▒n─▒n %29ÔÇÖunu kaybedece─či g├Âr├╝┼č├╝nde.

Tar─▒m, orman alanlar─▒ ve yaban hayat
├çED raporuna g├Âre in┼čaat, 35,68 milyon metrekare tar─▒m alan─▒ ve 2,6 milyon metrekare orman alan─▒n─▒n ├╝zerinden ge├žiyor. ─░BBÔÇÖye g├Âre ise in┼čaat, 23 milyon metrekaresi orman alan─▒ olmak ├╝zere toplam 136 milyon metrekare alan─▒ kaplayacak. H├╝k├╗met 201 bin a─čac─▒n kesilece─či ve iki kat─▒n─▒n ekilece─čini savunuyor. Yaban hayat─▒ i├žin ise tehlike daha b├╝y├╝k… ├çED, tehlikeyi raporunda ÔÇťProje faaliyetinin ku┼člar ├╝zerine olacak en b├╝y├╝k etkisinin habitat kayb─▒ olaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Bunlar─▒ ├Ânlemek amac─▒yla K├╝├ž├╝k├žekmece G├Âl├╝ÔÇÖn├╝n bir k─▒sm─▒n─▒n sedde ile ayr─▒larak mevcut hali ile korunmas─▒ ve Alt─▒n┼čehirÔÇÖdeki sazl─▒k alana benzer bir habitat─▒n muhafaza edilen g├Âl alan─▒ i├žerisinde olu┼čturulmas─▒ ├ÂnerilmektedirÔÇŁ ┼čeklinde a├ž─▒kl─▒yor. Kalan ku┼člar─▒n ise ├çatalca ve ─░stanbul Havaliman─▒ yak─▒n─▒ndaki a├ž─▒k alanlara sorunsuz inece─či ├Âng├Âr├╝l├╝yor. Deniz ya┼čam─▒nda ise ├že┼čitli sebeplerden KaradenizÔÇÖin tuzluluk oran─▒n─▒n artmas─▒ ve Marmara DeniziÔÇÖnin ├Âl├╝ deniz olma┬áihtimali, denizlerde ya┼čayan deniz dibi canl─▒lar─▒n─▒n ve bal─▒klar─▒n─▒n da ├Âlme ihtimali bulundu─čunu g├Âsteriyor.

Montr├ S├Âzle┼čmesi
Hukuki olarak kendi topraklar─▒ ├╝zerinde istedi─čini yapmak ve yapmamak egemen her devletin tabi hakk─▒d─▒r. Kanal ─░stanbul’un yap─▒lmas─▒ halinde olu┼čabilecek riskler ve kazan├žlar─▒n takdiri de yine T├╝rkiye’nin tekelindedir. Y├Ânetimi i├žin Lozan Antla┼čmas─▒ÔÇÖnda uluslararas─▒ komisyona b─▒rak─▒lan ─░stanbul ve ├çanakkale Bo─čazlar─▒ÔÇÖn─▒n; 1936 y─▒l─▒nda imzalanan Montr├ Bo─čazlar S├Âzle┼čmesi kapsam─▒nda silahs─▒zland─▒r─▒lm─▒┼č stat├╝s├╝ne son verildi. Bu anla┼čmayla birlikte komisyonun yetkileri T├╝rkiye’ye devredildi ve T├╝rkiye’nin egemenli─či tesis edilmi┼č oldu. Karasular─▒ndan ge├ži┼č i├žin d├╝zenlenen ÔÇťzarars─▒z ge├ži┼č hakk─▒ÔÇŁ Kanaldan ge├ži┼čler i├žin de ge├žerli olabilir. Deniz Hukuku S├Âzle┼čmesiÔÇÖnin d├╝zenlemesine g├Âre bir devlet sava┼č gemilerine k─▒y─▒ devletlerinin yasalar─▒na uymak ve k─▒y─▒ devletlerinin bar─▒┼č ve g├╝venli─čini tehlikeye atmamak ko┼čuluyla sahip olabilir. KanalÔÇÖdan hangi gemilerin ge├žip ge├žemeyece─čini belirlemek, olas─▒ ├ž─▒kar krizlerine ve s├Âzle┼čmenin yeniden g├╝ndeme gelmesine yol a├žabilir. ├ľzellikle K─▒r─▒m’─▒n ilhak─▒ ve G├╝rcistan’─▒n NATO’ya kat─▒lmas─▒ talebiyle birlikte b├Âlgedeki varl─▒─č─▒n─▒ art─▒rmak isteyen ABD’nin kar┼č─▒s─▒nda bir engel olarak duran ve a├ž─▒k denizlere a├ž─▒lmakta kulland─▒─č─▒ ba┼čat ge├ži┼č rotas─▒ rol├╝n├╝ ├╝stlendi─či, ba┼čta Rusya olmak ├╝zere di─čer Karadeniz ├╝lkeleri i├žin de bir g├╝venlik mekanizmas─▒ olarak varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedir. Kanal─▒n sava┼č gemilerinin ge├ži┼čine a├ž─▒k olmas─▒n─▒n Montr├ rejiminin sonunu getirece─čini s├Âylemek, T├╝rkiye’nin bo─čazlardaki kontrol hakk─▒n─▒ kaybetmesine sebebiyet verebilir.

KANAL İSTANBUL VE ÇEVRE

Kanal ─░stanbul ve ekoloji
Olkan Oralda─č

Foto─čraf: Ekoloji Birli─či

24 ┼×ubat 2021 tarihinde Cumhurba┼čkan─▒ Recep Tayyip Erdo─čan partisinin ─░stanbul ─░l KongresiÔÇÖnde ÔÇťKanal ─░stanbul projesini inad─▒na yapaca─č─▒zÔÇŁ demi┼č ve muhalefetin tepkisini ├žekmi┼čti. Habert├╝rk yazar─▒┬áK├╝bra ParÔÇÖa g├Âre┬áErdo─čan, tarihe ├ž─▒lg─▒n ve b├╝y├╝k projelere cesaret edebilen lider olarak ge├žmek istiyor. Kanal ─░stanbul ─▒srar─▒n─▒n alt─▒nda bir de stratejik hamle yat─▒yor. ─░tirazlara ra─čmen ger├žekle┼čtirerek sand─▒kta olumlu sonu├ž ald─▒─č─▒ havaliman─▒, ├╝├ž├╝nc├╝ k├Âpr├╝, Marmaray gibi projelerden sonra ger├žekle┼čenlere g├╝venerek de Kanal ─░stanbul projesinde ─▒srarc─▒ oldu─ču s├Âylenebilir. Projenin bu sefer sand─▒kta nas─▒l bir kar┼č─▒l─▒k alaca─č─▒ konu┼čuladursun; Marmara ve Karadeniz ekosistemlerine, dolay─▒s─▒yla ge├žimini bal─▒k├ž─▒l─▒ktan sa─člayan vatanda┼člara olumlu etki etmeyece─či olas─▒l─▒k dahilinde.

Tuna sorusu
Tuna Nehri deltas─▒; ─░stanbul Bo─čaz─▒ÔÇÖna yakla┼č─▒k 500 kilometre mesafede, ├╝zerinde s─▒ras─▒yla Almanya, Avusturya, Macaristan, S─▒rbistan, Bulgaristan ve RomanyaÔÇÖn─▒n d├Ârd├╝ ba┼čkent olmak ├╝zere ├Ânemli ┼čehirlerini bar─▒nd─▒ran, her y─▒l ortalama 208 kilometre k├╝p ile KaradenizÔÇÖe en fazla┬ásu bo┼čaltan nehir.┬áYani Plevne Mar┼č─▒ÔÇÖn─▒n s├Âzlerini yazan Mithat EfendiÔÇÖnin dedi─činin aksine, Tuna Nehri hi├ž de ÔÇťakmamÔÇŁ demiyor. Yukar─▒da belirtildi─či gibi, d├Ârt ┼čehirle d├╝nyada ├╝zerinde en ├žok ba┼čkenti bulunan nehir oldu─ču i├žin, yo─čun bir n├╝fusun hem tar─▒msal hem de sanayi at─▒klar─▒ ister istemez Tuna NehriÔÇÖne ve dolay─▒s─▒yla KaradenizÔÇÖe kar─▒┼čabiliyor. ─░stanbul Teknik ├ťniversitesiÔÇÖnden Yavuz KarsavranÔÇÖ─▒n y├╝r├╝tt├╝─č├╝ ara┼čt─▒rmada Tuna Nehri suyunun fiziksel ve kimyasal karakterini koruyarak ─░stanbul Bo─čaz─▒ÔÇÖna, akabinde Marmara DeniziÔÇÖne kar─▒┼čt─▒─č─▒ kan─▒tlanm─▒┼čt─▒r. Bu da ekosistemde fitoplanktonlara g├╝bre i┼člevi g├Âren organik ve inorganik maddelerin daha az tuzlu, yani daha az yo─čun olan nehir sular─▒ ile sat─▒ha yak─▒n katmanlarda MarmaraÔÇÖya giri┼č yapabilece─či anlam─▒na geliyor.

Nedir?
Daha az yo─čun s─▒v─▒n─▒n, daha yo─čun s─▒v─▒n─▒n ├╝st├╝nde y├╝zd├╝─č├╝n├╝ su ve zeytinya─č─▒ ├Ârne─činden hepimiz biliyoruz. Akdeniz ve EgeÔÇÖde s─▒ca─č─▒n etkisiyle deniz suyu buharla┼č─▒p geriye daha tuzlu ve yo─čun su b─▒rak─▒r. Bu su, deniz taban─▒na yak─▒n ak─▒nt─▒larla beraber T├╝rkiye bo─čazlar─▒ndan ve Marmara DeniziÔÇÖnden ge├žerek Karadeniz’e akar. Buna mukabil, nehir sular─▒n─▒n getirdi─či tatl─▒ sularla daha az yo─čun olan Karadeniz suyu, ayn─▒ g├╝zergah─▒n tersini sat─▒ha yak─▒n derinliklerden takip ederek Kuzey EgeÔÇÖye bo┼čal─▒r. Fakat birbirine ters istikametlerde akan bu ak─▒nt─▒lar─▒n su profilindeki da─č─▒l─▒m─▒ e┼čit oranda de─čildir. ─░stanbul Bo─čaz─▒ÔÇÖnda ve Marmara DeniziÔÇÖnde farkl─▒l─▒k g├Âsterir. ─░stanbul Bo─čaz─▒ÔÇÖn─▒n MarmaraÔÇÖya bakan giri┼činin yakla┼č─▒k ilk 25 metresinde KaradenizÔÇÖden gelen daha az tuzlu ve daha az yo─čun su katman─▒, bo─čaza giri┼č yapan 40 metrelik daha yo─čun su katman─▒ taraf─▒ndan s─▒k─▒┼čt─▒r─▒larak tazyikli bir ┼čekilde MarmaraÔÇÖya bo┼čal─▒r. Bunu hortumun a─čz─▒n─▒ daraltt─▒─č─▒m─▒zda suyun daha tazyikli akmas─▒na benzetebiliriz.

MarmaraÔÇÖn─▒n ilk 25 metresinde fitoplankton dedi─čimiz, -fotosentez yapan tek h├╝creli canl─▒lar- Karadeniz suyunun sa─člad─▒─č─▒ g├╝breyi kullanarak ├žo─čal─▒r ve besin zincirinin ilk halkas─▒n─▒ olu┼čturur. Buraya kadar her ┼čey Kanal ─░stanbul olmadan sistemin nas─▒l ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ anlatmak i├žindi. Karadeniz’i besleyen, Tuna Nehri d─▒┼č─▒nda irili ufakl─▒ ba┼čka nehirler daha vard─▒r ama Karadeniz, sadece ─░stanbul Bo─čaz─▒ ├╝zerinden bo┼čal─▒r. Derinli─či 25 metre olarak tasarlanan yeni bir kanal─▒n a├ž─▒lmas─▒ iki problem do─čurur:

  • Yukar─▒da bahsedildi─či gibi Karadeniz suyu MarmaraÔÇÖya ─░stanbul Bo─čaz─▒’n─▒n ilk 25 metresinden bo┼čal─▒r. 25 metre derinli─činde bir kanal in┼ča edildi─činde, Tuna NehriÔÇÖnin kar─▒┼čt─▒─č─▒ bol organik maddeli ve g├╝breli Karadeniz suyu MarmaraÔÇÖya daha fazla akacak ve yeteri kadar derinlik olmad─▒─č─▒ i├žin alt ak─▒nt─▒ olu┼čamayacak. Besin a├ž─▒s─▒ndan zengin ├╝st katman suyu daha fazla fitoplanktonun ├žo─čalmas─▒n─▒ sa─člayacak. Besin zincirinin ilk halkas─▒ oldu─ču i├žin ba┼člang─▒├žta bal─▒k n├╝fusunda patlamas─▒na neden olabilir ama organik madde y├╝k├╝ birikerek zamanla deniz dibine ├ž├Âkecek ve bu organik maddeyi sindiren canl─▒lar, Marmara dibinde zaten az olan oksijeni t├╝ketecek. B├Âyle bir senaryoda yerini s├╝lfat soluyup, bozuk yumurta kokan hidrojen s├╝lf├╝r ├╝reten bakteriler alabilir ve Marmara’n─▒n dibindeki bu koku lodoslu g├╝nlerde g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒kabilir. K─▒saca Kanal ─░stanbul ve koku, ─░stanbullular i├žin ├žekilmez olabilir.

  • Kanal say─▒s─▒ ikiye ├ž─▒kt─▒─č─▒nda; sistemden yani KaradenizÔÇÖden ├ž─▒kan suyu dengelemek i├žin ─░stanbul Bo─čaz─▒ÔÇÖn─▒n taban─▒ndan giren tuzlu su miktar─▒ artmak zorunda olacak. Bu da Karadeniz suyunun daha h─▒zl─▒ tuzlanmaya ba┼člayaca─č─▒ ve ka├ž─▒n─▒lmaz olarak ekolojisinin de─či┼čece─či anlam─▒na gelir. Ge├žimini KaradenizÔÇÖde bal─▒k├ž─▒l─▒k ile sa─člayan sadece T├╝rk bal─▒k├ž─▒lar─▒ de─čil. K─▒y─▒da┼č b├╝t├╝n ├╝lkelerin bal─▒k├ž─▒lar─▒ i├žin Karadeniz ├žok ├Ânemli. Ka├ž─▒n─▒lmaz olan ekolojik de─či┼čimin bal─▒k stoklar─▒na ve ekonomiye yapaca─č─▒ domino ta┼č─▒ etkisinin neticelerini kestirmek de m├╝mk├╝n de─čil.┬áHacettepe ├ťniversitesiÔÇÖnden Prof. Dr. Cemil SaydamÔÇÖa g├Âre e─čer proje ger├žekle┼čirse T├╝rkiye tarihe denizlerin ekolojisini de─či┼čtirerek bir uluslararas─▒ felakete imza atan ├╝lke olarak┬áge├žecek.

├ľNCEK─░ ─░├çER─░KNovo // Mart IV
SONRAKİ İÇERİKKanal İstanbul Projesi