ÖNERİLER

Teksas Kürtaj Yasası

Geçtiğimiz hafta ABD’nin Teksas eyaletinde yürürlüğe giren ve hamileliğin altıncı haftasından sonra kürtajı yasaklayan yeni yasa tüm dünyada büyük tepkilere neden oldu.

Yapay Zeka Çağında İnsan Hakları – Yeni Nesil İnsan Hakları Serisi #3

Yapay zekanın hayatlarımıza hızla girmesi ve sürekli ilerleme halinde olması beraberinde pek çok soru ve sorunu getiriyor. Bunlardan birisinin de gelişen teknolojinin insan haklarına etkisi olduğu şüphesiz.

Ormanlar, Yangın ve İmar

Yangın felaketi devam ederken akıllara -haklı olarak- yanan bu ormanların imara açılıp açılamayacağı sorusu geldi.

4. Yargı Paketi Tartışmaları

Yapılan yeni değişiklikle cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı suçları için de somut delillere dayanan kuvvetli şüphenin aranması şartı sosyal medyada büyük tepki uyandırdı.

Unutulma Hakkı – Yeni Nesil İnsan Hakları Serisi #2

Unutulma hakkı, en basit tabiriyle internet ortamında hukuka uygun olarak yayımlanmış bir içeriğin kişilik haklarını ihlal ettiği gerekçesiyle arama motorlarında listelenmesinin sona erdirilmesini (de-listing veya the right to de-referencing) talep hakkıdır.

Bağlantıyı Koparma Hakkı – Yeni Nesil İnsan Hakları Serisi #1

Bağlantıyı koparma hakkı; en basit şekliyle, çalışanların iş saati dışındaki zamanlarda işten ve işle alakalı olan e-posta, telefon gibi iletişim araçlarından kopabilme hakkını ifade etmektedir.

Marmara Can Çekişiyor

Çevre felaketlerinin ardı arkası kesilmezken Marmara Denizi’nin yıllardır mücadele ettiği deniz salyası ya da bilimsel ismiyle “müsilaj”ın geçtiğimiz aylarda gözle görülür halinin ciddi boyutlara ulaşmasıyla alarm verildi.

İkizdere Mücadelesi

Rize İyidere Lojistik Limanı inşaatında kullanılmak üzere Rize’nin İkizdere ilçesinde açılmak istenen taş ocağı için 20 Mart 2021 tarihli Resmi Gazete’de, bölgede yer alan 17 adet taşınmazın acele kamulaştırılması için Cumhurbaşkanlığı kararı yayımlanmıştı. Kararın alınmasının ardından 21 Nisan tarihinde taş ocağı inşaatını yapacak olan Cengiz İnşaat’a ait iş makineleri bölgeye girince İkizdere halkı inşaatı durdurmak için mücadeleye başladı ve o günden beri bölgede inşaatın başlamaması için nöbet tutmaya devam ediyorlar.

Tam Kapanmada Alkol Yasakları: Ne Kadar Hukuki?

26 Nisan tarihinde gerçekleşen kabine toplantısı sonrası tam kapanma kararı alınması üzerine İçişleri Bakanlığı tam kapanma genelgesini yayınladı. Genelgede tam kapanma süresince açık olacak işletmelere...

İstanbul Sözleşmesi’nden çıkış

20 Mart 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 3718 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Türkiye’de uzun süredir tartışılmakta olan “Kadınlara Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve...

Teksas Kürtaj Yasası

Date

Geçtiğimiz hafta ABD’nin Teksas eyaletinde yürürlüğe giren ve hamileliğin altıncı haftasından sonra kürtajı yasaklayan yeni yasa tüm dünyada büyük tepkilere neden oldu. Mayıs ayında Teksas eyaletinin valisi Greg Abbott tarafından kabul edilen yasanın eylül ayında yürürlüğe gireceği bilinmekle beraber bu süreçte ilgili yasanın hukuka ve Amerikan anayasasına aykırı olduğu gerekçesiyle Yüksek Mahkeme tarafından iptal edileceği öngörülüyordu. Yasanın kabul edilmesi üzerine kürtaj uygulayıcısı Whole Woman’s Health isimli klinik tarafından ihtiyati tedbir talepli dava açıldı ancak Yüksek Mahkeme, yasanın yürütmesini durdurmayı dörde karşı beş oyla reddetti.

Yasa ne diyor?
Yasanın birinci bölümünde Teksas Kalp Atışı Yasası olarak tanımlanan kürtaj yasası, ultrason cihazlarının, en erken altı haftada tespit edebileceği “kalp atışı”nın belirlenmesinden sonra kürtajı engelliyor. Bunun tek istisnası olarak ise anne sağlığını tehlikeye atacak tıbbi bir acil durum olması öngörülmüş durumda. Dolayısıyla tecavüz veya ensest gibi durumlarda dahi “kalp atışı” aşaması olarak sayılan altı haftalık süre geçirildiğinde, tıbbi bir gereklilik yoksa kürtaj yasaklandı. Ancak yasada ilgi çeken ve daha önce Teksas’ta getirilen ve Yüksek Mahkeme kararlarıyla iptal edilen kürtaj yasaklarından farklı bir husus var. Bu da kürtaj yasağının devlet aktörleri (hükümet, bölge veya vilayet savcıları, kamu görevlileri gibi) tarafından değil, ancak bireysel olarak özel hukuk kişileri tarafından uygulanabilecek olması.

Bir diğer deyişle Kalp Atışı Yasası aslında doğrudan kürtajı yasaklamamakta. Kamu personeli olan kişiler dışındaki özel hukuk kişileri; (i) Kalp Atışı Yasası’nın getirdiği sınırlamayı aşan şekilde kürtaj yapan ve (ii) kürtaj yapılmasına yardım ve yataklık eden (sigorta ya da başka bir şekilde kürtajı finanse edenler de dahil) kişileri dava etme hakkına sahiptir. Açılan dava sonucu ise kürtaj ve/veya yardım fiillerinin engellenmesi için ihtiyati tedbir kararı alınabilecek ve davalılar bakımından 10.000 ABD Doları’ndan az olmayan bir tazminata hükmedilebilecektir.

Yapılan düzenleme her ne kadar yasalara ve kürtaj konusunda daha önce Yüksek Mahkeme tarafından verilen emsal kararlara aykırı gibi gözükse de, kamu hukuku kişilerine kürtajın engellenmesi konusunda bir yetki tanınmaması, bu hususun özel hukuk bakımından tazminata konu olarak düzenlenmiş olması yasaların dolanılması olduğu düşüncesini akıllara getirmektedir.

Yüksek Mahkeme Kararı
Teksas eyaletinde yaklaşık 50 yıldır süregelen uygulamanın temelini atan Roe v. Wade kararı ile kadınların kürtaj hakkının 22 ila 24 hafta arasındaki süreye kadar devam ettiği kabul edilmişti. Bu karardan sonra kürtajı tamamen yasaklayan düzenlemelerin hepsi gerek Roe v. Wade kararında belirtilen ilkelere aykırılık, gerek anayasal hakların ihlali olması sebebiyle iptal ediliyordu. Ancak yeni çıkarılan Teksas Kalp Atışı Yasası, Yüksek Mahkeme’nin muhafazakar çoğunluğunun dört oya karşı beş oy ile reddetmesi ciddi bir hukuk ihlali olduğu düşüncesini akıllara getirdi.

Oysa karar ilgili düzenlemenin anayasaya aykırı olup olmadığını incelemiyor. Hatta bu hususta kararın Teksas kanunlarının anayasaya uygunluğu konusunda bir değerlendirme yapmadığını ifade ediyor Teksas Kalp Atışı Yasası’nın kamu yetkililerine değil, bireysel olarak özel hukuk kişilerine tazminat davası açma hakkı tanıması sebebiyle ortada anayasaya aykırılığın ileri sürülmesini kabul etmiyor. Ne yazık ki ciddi bir insan hakları ihlaline ve ayrımcılığa sebep olan bu düzenleme yasalardaki boşluktan faydalanıyor. Bu durumda anayasaya aykırılık iddiasının temeli sağlamlaştırılana dek haklarında dava açılan kişilerin bireysel olarak davalara itiraz etmesi gerekecek gibi görünüyor.