├ľneriler

­čŚ×´ŞĆ Kabine revizyonu, 128 milyar dolar a├ž─▒klamas─▒, Avrupa S├╝per Ligi sona erdi

Bug├╝n T├╝rkiye'de g├╝ndem kabine de─či┼čiklikleriydi. Avrupa S├╝per Ligi projesi ise ba┼člamadan sona erdi. Keyifli okumalar!

ÔÜŻ´ŞĆ Avrupa S├╝per Lig ├ľzel

AvrupaÔÇÖn─▒n en b├╝y├╝k 12 futbol kul├╝b├╝, 18 Nisan Pazar g├╝n├╝ yapt─▒klar─▒ a├ž─▒klamada, kendi aralar─▒nda Avrupa S├╝per LigiÔÇÖni kurduklar─▒n─▒ a├ž─▒klad─▒. Taraftarlar bu giri┼čime tepki g├Âsterdi. UEFA da ata─ča ge├žti. Konu mahkemeye ta┼č─▒nabilir.

­čô▒ Apple ├ľzel

Novus Teknoloji, ÔÇťApple ├ľzelÔÇŁ say─▒s─▒ ile sizlerle. ├ľzelliklerden fiyatlara, d├╝zenlenen Apple EventÔÇÖte tan─▒t─▒lan cihazlarla ilgili her ┼čey, kullan─▒c─▒ mahremiyeti ve rekabet tart─▒┼čmalar─▒ ile birlikte bu b├╝ltende.

­čô░ Rekabet Kurumu soru┼čturmas─▒, Idriss Deby’nin ├Âl├╝m├╝, Armin Laschet

Bug├╝n d├╝nyada ├çad lideri Idriss Deby'nin ├Âl├╝m├╝ ile birlikte Almanya'da Hristiyan Birlik CDU-CSU partilerinin ba┼čbakan aday─▒ olan Armin Laschet konu┼čuldu. ─░yi okumalar!

ÔÜŻ´ŞĆ Avrupa S├╝per Lig, Ye┼čilyurt Belediyesi ├žal─▒┼čanlar─▒, Suriye

Bug├╝n T├╝rkiye ve d├╝nyada futbol g├╝ndemi, t├╝m di─čer geli┼čmelerin ├╝zerinde y├╝kseldi. Avrupa futbolunun 12 s├╝per g├╝c├╝, Avrupa S├╝per LigiÔÇÖni ilan etti.

­čĺŞ Kripto varl─▒k yasa─č─▒, Tiny House, SpaceX Ay’a

T├╝rkiyeÔÇÖde ge├žti─čimiz hafta Merkez Bankas─▒ÔÇÖn─▒n kripto varl─▒klar─▒ s─▒n─▒rland─▒rmas─▒ T├╝rkiyeÔÇÖnin finans g├╝ndemine oturdu. ─░yi okumalar!

­čĺ░ Kripto para, Helen McCrory, Tatar-├çavu┼čo─člu g├Âr├╝┼čmesi

T├╝rkiye'nin g├╝ndeminde kripto para d├╝zenlemesi ile Merkez Bankas─▒ Ba┼čkan─▒ ┼×ahap Kavc─▒o─člu'nun a├ž─▒klamalar─▒ vard─▒. ─░yi okumalar!

­čĺÁ Faiz karar─▒, KKTC, T├╝rkiye-Yunanistan g├Âr├╝┼čmeleri

T├╝rkiye'nin g├╝ndeminde faiz karar─▒, y├╝kselen vaka say─▒lar─▒ ve T├╝rkiye ile Yunanistan aras─▒ndaki g├Âr├╝┼čmeler vard─▒. ─░yi okumalar!

Ôťł´ŞĆ Rusya ve turizm, Daunte Wright, Ahmet Altan

­čô░ T├╝rkiye'nin g├╝ndeminde Rusya'n─▒n T├╝rkiye u├žu┼člar─▒n─▒ k─▒s─▒tlama karar─▒ var. D├╝nyada ise ABD'de yeniden ba┼člayan "─▒rk├ž─▒l─▒k" protestolar─▒ konu┼čuluyor.

­čôî K─▒smi kapanma, Johnson & Johnson a┼č─▒s─▒, K─▒┼č Olimpiyatlar─▒

­čô░ Bug├╝n t├╝m T├╝rkiye'nin bekledi─či karar─▒ Cumhurba┼čkan─▒ Recep Tayyip Erdo─čan a├ž─▒klad─▒. Koronavir├╝s ├Ânlemleri geni┼čletildi. Sa─čl─▒kl─▒ okumalar!

­čÜÇ Uzayda emisyon ve s├╝rd├╝r├╝lebilirlik

Date

Sevgili D├╝nyal─▒lar,

Bencil ve d├╝┼č├╝ncesiz davran─▒┼člar─▒m─▒zla bu g├╝zel mavi gezegenimize son 200 y─▒lda olduk├ža zarar verdik. NASA 2024ÔÇÖte Ay’da devaml─▒ bir ├╝s kurmay─▒, T├╝rkiye ise yeni uzay program─▒yla bu yar─▒┼ča dahil olmay─▒ ama├žl─▒yor. Bilimin ve insanl─▒─č─▒n ilerlemesi i├žin bu ke┼čifler zaruri olsa da gitti─čimiz bu bakir alanlara kendi gezegenimize bakt─▒─č─▒m─▒zdan daha iyi bakmal─▒y─▒z.

Bu haftan─▒n konular─▒;

­čîî­čĹż Uzay yolculuklar─▒

­čÜÇ­čîť Ay’da s├╝rd├╝r├╝lebilirlik hedefleri

ÔÇŽve haftan─▒n geli┼čmeleri Ye┼čil b├╝ltenimizde!

Keyifli okumalar!

UZAY

Uzay yolculuklar─▒n─▒n emisyon faturas─▒
Tar─▒k Bercan Sar─▒

Foto─čraf: Luka Lojk

SpaceXÔÇÖin MarsÔÇÖta insan kolonisi kurma hedefi, Starlink uydular─▒, NASAÔÇÖn─▒n Perseverance rover─▒, ├çinÔÇÖin AyÔÇÖ─▒n karanl─▒k y├╝z├╝ne indirdi─či ChangÔÇÖe 3ÔÇŽ ─░nsanl─▒─č─▒n uzay ke┼čfinin yo─čunla┼čt─▒─č─▒ ve uluslararas─▒ rekabetin sertle┼čti─či bir d├Ânemdeyiz. T├╝m bunlar─▒ ekranlarda canl─▒ yay─▒nda izlerken akl─▒m─▒za gelmeyen bir konu ise bu ke┼čiflerin d├╝nyada ne gibi etkilere yol a├žt─▒─č─▒ ve s├╝rd├╝r├╝lebilir olup olmad─▒─č─▒. The Aerospace CorporationÔÇÖda ├žal─▒┼čan Dr. Martin Ross ve Dr. James VeddaÔÇÖn─▒n 2018ÔÇÖde yay─▒mlad─▒klar─▒┬árapora┬ág├Âre k├╝resel ├Âl├žekte uzaya f─▒rlatma say─▒s─▒ndaki art─▒┼č h─▒z─▒na bak─▒ld─▒─č─▒nda roket emisyonlar─▒n─▒n atmosferimizi kirleten ciddi bir soruna d├Ân├╝┼čme olas─▒l─▒─č─▒ var.

  • Roket emisyonlar─▒: Uzaya f─▒rlat─▒lan birka├ž bin tonluk bir k├╝tleye gereken itki enerjisini hen├╝z pillerle sa─člayabilmemiz m├╝mk├╝n de─čil. ├ç├Âz├╝m, enerji yo─čunlu─ču ├žok daha y├╝ksek olan fosil yak─▒tlar. Roketlerin sald─▒klar─▒ par├žac─▒klar da, do─čal olarak, kullan─▒lan yak─▒ta ba─čl─▒. ├ľrne─čin, 2 bin tonluk Space Shuttle uzaya f─▒rlat─▒l─▒rken y├╝ksek enerjiye ihtiya├ž duyuldu─ču i├žin kat─▒ yak─▒t (SRP) kullan─▒r ve nitrik oksit (NOx), CO2, al├╝minyum oksit ve klor├╝r gaz─▒ salar. Bin 400 tonluk Falcon HeavyÔÇÖde kullan─▒lan kerosen (RP-1) yak─▒t─▒n─▒n emisyonlar─▒ ise karbonmonoksit, krom, NOx ve s├╝lf├╝rik bile┼čiklerdir. Bu iki roket y├╝ksek k├╝tlelerinden dolay─▒ y├╝ksek enerjiye sahip ama olduk├ža kirli yak─▒tlar olan SRP ve RP-1ÔÇÖa ihtiya├ž duymu┼člard─▒r. Fakat daha hafif bir roket olan SpaceXÔÇÖe ait Starship, nispeten daha az zararl─▒ bir yak─▒t olan metan gaz─▒yla uzaya g├Ânderilmi┼čtir.
  • Konumun ├Ânemi:┬áYery├╝z├╝ mobilitesindeki yatay hareketin aksine, roketler dikey hareket yapt─▒klar─▒ i├žin ├╝rettikleri zararl─▒ kimyasallar─▒ atmosferin t├╝m katmanlar─▒na b─▒rak─▒rlar. Bu da hem emisyonlar─▒n─▒n do─čal y├Ântemlerle (okyanus, kaya├žlar, ormanlar) emilimini zorla┼čt─▒r─▒r hem de k─▒r─▒lgan katmanlarda b├╝y├╝k etkiler olu┼čmas─▒na yol a├žar. ├ľrne─čin, stratosfere b─▒rak─▒lan par├žac─▒klar g├╝ne┼č ─▒┼č─▒nlar─▒n─▒n k─▒r─▒l─▒m─▒n─▒ etkilemekte ve y├╝zey s─▒cakl─▒─č─▒nda ├Âng├Âr├╝lemeyen de─či┼čikliklere yol a├žmaktad─▒r. Ayr─▒ca, zararl─▒ gaz olmayan su buhar─▒n─▒n mezosfere ve iyonosfere sal─▒nmas─▒ beklenmedik bulut olu┼čumlar─▒na sebep olarak do─čal su d├Âng├╝s├╝n├╝ etkilemektedir.
  • ├ç─▒k─▒┼č yolu:┬áThe Aerospace CorporationÔÇÖ─▒n raporunda uzay ├žal─▒┼čmalar─▒ y├╝r├╝ten kurumlar─▒n ve uluslararas─▒ kurulu┼člar─▒n emisyon sorununa yeterince ├Ânem vermedi─či ve reg├╝lasyonlar─▒n s─▒k─▒ olmad─▒─č─▒ ele┼čtiriliyor. Raporda tespit edilen emisyon azalt─▒lmas─▒na y├Ânelik ├ž├Âz├╝m ├Ânerilerinin ba┼č─▒nda uzay otoritelerinin izin verilen sal─▒n─▒m seviyelerini ├žok d├╝┼č├╝k s─▒n─▒rlara ├žekmeleri geliyor. G├╝n├╝m├╝z teknolojileriyle bu hedefe ula┼čman─▒n m├╝mk├╝nat─▒ tart─▒┼čmal─▒ olsa da ┼čirketler yapt─▒r─▒m olmad─▒─č─▒nda finansal kaynaklar─▒n─▒ ├ževreyi korumaya y├Ânelik ARGE harcamalar─▒na ay─▒rmaktan ka├ž─▒n─▒yorlar. Bu sebeple ileri tarihli bir yapt─▒r─▒m, roket yak─▒tlar─▒n─▒n emisyonlar─▒n─▒ azaltma konusunda farkl─▒ giri┼čimlerin kurulmas─▒n─▒ te┼čvik edecek ve ARGE harcamalar─▒n─▒ ├ževreci teknolojilere y├Ânlendirecektir.

B─░L─░YOR MUSUNUZ?

Bir gen├žlik tasar─▒m─▒ olarak “Ay’da S├╝rd├╝r├╝lebilirlik Hedefleri”
Y├Âr├╝kcan Erbay

Foto─čraf: Neil Armstrong

Birle┼čmi┼č Milletler 2015 y─▒l─▒nda 2030ÔÇÖa kadar tamamlanmas─▒ amac─▒yla 17 s├╝rd├╝r├╝lebilir kalk─▒nma hedefi┬áolu┼čturdu. Sosyal adaletten yoksullukla m├╝cadeleye, iklim de─či┼čikli─činden k├╝resel enerji eri┼čimine kadar ├že┼čitli alanlar─▒ kapsayan bu hedefler, bir├žok ┼čirket ve devlet taraf─▒ndan benimsendi.

D├╝nyada s├╝rd├╝r├╝lebilirlik hedeflerinin bir├žok kurum ve ki┼či taraf─▒ndan g├Âzetilmesine kar┼č─▒n burada yapt─▒─č─▒m─▒z hatalar─▒ uzayda veya ba┼čka gezegenlerde tekrar etmeyece─čimizin bir garantisi yok. Bu u─čurda 11 farkl─▒ ├╝lkeden, ├žok ├že┼čitli alanlarda okuyan 19 y├╝ksek lisans ├Â─črencisi 2019ÔÇÖda 15 tane ÔÇťAy’da S├╝rd├╝r├╝lebilirlik HedefiÔÇŁ geli┼čtirdi. Uluslararas─▒ Uzay ├ťniversitesi akademisyenleri ve ├že┼čitli uzay ajanslar─▒ndan yetkililerin dan─▒┼čmanl─▒─č─▒nda geli┼čtirilen bu hedefler, gelece─čin uzay ve Ay ├žal─▒┼čmalar─▒na ilham vermeyi ama├žl─▒yor.

Gelin bu┬áhedeflere┬ák─▒saca g├Âz atal─▒m:┬á

  1. Ay ve AyÔÇÖa ula┼č─▒m b├╝t├╝n devletlere, akt├Ârlere ve aktivitelere a├ž─▒k olmal─▒.

  2. Ay ve Ay-D├╝nya aras─▒ uzay sadece bar─▒┼č├ž─▒l sebeplerle kullan─▒lmal─▒.

  3. AyÔÇÖa g├Ârev d├╝zenleyecek b├╝t├╝n akt├Ârler ├že┼čitlili─če ve farkl─▒l─▒klara ├Ânem vermeli, AyÔÇÖ─▒ b├╝t├╝n insanl─▒─č─▒n bir vilayeti olarak g├Ârmeli.

  4. ─░┼č birlikleri sayesinde uluslararas─▒ dayan─▒┼čmalar g├╝├žlendirilmeli.

  5. ─░nsanlar Ay programlar─▒n─▒n s├╝rd├╝r├╝lebilirli─činin ├Ânemi konusunda bilin├žlendirilmeli.

  6. AyÔÇÖda ├ževre koruma alt─▒na al─▒nmal─▒.

  7. Ay ile ilgili do─čal, k├╝lt├╝rel, bilimsel miras koruma alt─▒na al─▒nmal─▒.

  8. Ay g├Ârevleri y├╝ksek g├╝venlik ├Ânlemleriyle yap─▒lmal─▒. Yeterli acil durum ve astronot kurtarma protokolleri geli┼čtirilmeli.

  9. AyÔÇÖa ula┼č─▒m─▒n s├╝rd├╝r├╝lebilir bir ┼čekilde yap─▒lmas─▒ i├žin ara├žlar geli┼čtirilmeli.

  10. Bu hedeflere ula┼č─▒labilmesi i├žin uluslararas─▒ standartlar olu┼čturulmal─▒.

  11. G├╝venli Ay yolculuklar─▒ i├žin D├╝nya-Ay aras─▒ b├Âlge uzay enkazlar─▒ndan ar─▒nd─▒r─▒lmal─▒.

  12. AyÔÇÖda at─▒k ├╝retimi ve bertaraf─▒ engellenmeli.

  13. Enerji s├╝rd├╝r├╝lebilir bir ┼čekilde ├╝retilmeli, depolanmal─▒ ve da─č─▒t─▒lmal─▒.

  14. Ay’─▒n do─čal kaynaklar─▒n─▒n kullan─▒m─▒ en aza indirilmeli.

  15. AyÔÇÖdaki aktiviteler D├╝nyaÔÇÖdaki hayat─▒ geli┼čtirecek bilimsel ilerlemeler i├žin kullan─▒lmal─▒.


GEL─░┼×MELER

Resim yar─▒┼čmas─▒:┬á─░stanbul B├╝y├╝k┼čehir Belediyesi i┼čtiraki ─░SK─░, ortaokul ve lise ├Â─črencileri i├žin ÔÇťiklim de─či┼čikli─či ve suÔÇŁ temal─▒ bir resim yar─▒┼čmas─▒┬ád├╝zenliyor. Son ba┼čvuru tarihi 5 Mart olan yar─▒┼čmada dereceye giren ├Â─črencilere bir para ├Âd├╝l├╝ de verilecek.


Ankara:┬áAnkara B├╝y├╝k┼čehir BelediyesiÔÇÖnin i┼čtiraki BELKA A┼×, T├╝rkiyeÔÇÖde ilk kez ├Âmr├╝n├╝ doldurmu┼č bir dizel otob├╝s├╝ elektrikli otob├╝se┬á├ževirdi. S─▒f─▒rdan sat─▒n alma maliyetinin ├╝├žte biri fiyat─▒na yenilenen otob├╝s ├╝├ž saatlik ┼čarjla 400 km yol gidebiliyor. Arac─▒n pilleri yurt d─▒┼č─▒ndan ├Âzel olarak getiriliyor ve dizele k─▒yasla be┼čte bir enerji tasarrufu┬ása─čl─▒yor. Avrupa standartlar─▒nda testleri tamamlanan arac─▒n bakanl─▒k onay─▒ndan sonra seri ├╝retime ge├žmesi planlan─▒yor.


Yang─▒nlar:┬á─░ngiliz The Guardian gazetesinin son 20 y─▒l─▒n verileriyle yapt─▒─č─▒ analize g├Âre k├╝resel do─ča yang─▒nlar─▒ giderek yeni b├Âlgelere┬áyay─▒l─▒yor. Toplam yanan alan─▒n yakla┼č─▒k olarak ayn─▒ kalmas─▒na ra─čmen yang─▒nlar ├žay─▒rlardan ormanl─▒k alanlara ge├žiyor. K├╝resel ─▒s─▒nman─▒n da etkisiyle yang─▒nlar─▒n AvustralyaÔÇÖda kuzey ve bat─▒ b├Âlgelerden g├╝neydo─čuya ge├žti─či; KaliforniyaÔÇÖda yanan b├Âlgelerin katlanarak kuzeye ├ž─▒kt─▒─č─▒; G├╝ney AvrupaÔÇÖda ise uzayan kurak sezonlarla beraber yang─▒nlar─▒n yeni ormanl─▒k b├Âlgelerde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ belirtiliyor.


Kutup ay─▒lar─▒:┬áBilim insanlar─▒n─▒n en son g├Âzlemlerine g├Âre kutup ay─▒lar─▒n─▒n hayatta kalmak i├žin art─▒k d├Ârt kat daha fazla enerji harcamas─▒┬ágerekiyor. 1980ÔÇÖden beri her 10 y─▒lda %13 daralan buzullar sebebiyle kutup ay─▒lar─▒n─▒n besin de─čeri y├╝ksek fok bal─▒klar─▒n─▒ yakalamalar─▒ i├žin ortalama ├╝├ž g├╝n y├╝zmeleri gerekiyor. Ayr─▒ca k├╝resel ─▒s─▒nmaya ba─čl─▒ olarak s├╝rekli konum ve ┼čekil de─či┼čtiren buz tabakalar─▒ d├╝zenli olarak y├╝zeye ├ž─▒k─▒p nefes almak zorunda olan boynuzlu balinalar i├žin de tehlike olu┼čturuyor.

Foto─čraf: Annie Spratt