├ľneriler

ÔÜŻ´ŞĆ beIN Sports-Fenerbah├že, yapay zeka, Nijerya

­čô░ Haftan─▒n son Daily Press'inde farkl─▒ konu ba┼čl─▒klar─▒ndan en ├Ânemli g├╝ndem maddeleriyle sizlerleyiz. ─░yi okumalar!

­čĺé Ermenistan, Kanal ─░stanbul, iklim krizi

­čô░ Bug├╝n├╝n ├Ânemli geli┼čmeleri ile kar┼č─▒n─▒zday─▒z. Ermenistan'daki kriz s├╝r├╝yor, T├╝rkiye'de ise Kanal ─░stanbul tart─▒┼čmas─▒ devam ediyor. ─░yi okumalar!

­čžĹÔÇŹ­čÄô Galatasaray ├ťniversitesi, halk ekmek, Tiger Woods

­čô░ Herkese merhaba! 24 ┼×ubat'ta g├╝ndemimizi Galatasaray ├ťniversitesi akademisyenlerinin itiraz─▒ ve halk ekmek polemi─či olu┼čturuyor. ─░yi okumalar!

­čô│Avustralya-Facebook krizi, Firefox, Samsung

Novus Teknoloji'de bu hafta t├╝m d├╝nyan─▒n yak─▒ndan takip etti─či Avustralya-Facebook krizinin detaylar─▒na bak─▒yoruz. ─░yi okumalar!

­čĄŁ Soyer-Erdo─čan g├Âr├╝┼čmesi, Katar, G├╝rcistan

­čĄŁ Bug├╝n T├╝rkiye g├╝ndeminde ─░zmir Belediye Ba┼čkan─▒ Tun├ž Soyer ile Cumhurba┼čkan─▒ Recep Tayyip Erdo─čan aras─▒ndaki g├Âr├╝┼čme vard─▒. ─░yi okumalar!

­čÄ Daft Punk, se├žim baraj─▒, ├çin

­čžĹÔÇŹ­čÄĄ Haftan─▒n ilk g├╝n├╝nde m├╝zik d├╝nyas─▒ndan t├╝m d├╝nyaya yay─▒lan bir haber ald─▒k: Daft Punk da─č─▒ld─▒. T├╝rkiye'de ise se├žim baraj─▒ de─či┼čti. ─░yi okumalar!

­čŤĺCanl─▒ al─▒┼čveri┼č ve pandemide l├╝ks

Bu hafta Novus ─░┼č D├╝nyas─▒'nda ├Ânce canl─▒ al─▒┼čveri┼čin ne oldu─čunu ├Â─čreniyoruz, sonra pandemi d├Ânemindeki l├╝ks t├╝ketime g├Âz at─▒yoruz. ─░yi okumalar!

­čÄż Osaka, EuroBasket, Vak─▒fBank

Spor g├╝ndemi yine her zamanki gibi yo─čun, haberleri se├žmek her zamanki gibi zordu. Ama yine sadele┼čmi┼č bir b├╝ltenle kar┼č─▒n─▒zday─▒z.

­čĺŞ Y├╝z y├╝ze e─čitim, havac─▒l─▒k, Bitcoin

Haftan─▒n son Daily Press'inde salg─▒nla m├╝cadele haberleri g├╝ndemde. D├╝nyada ise Bitcoin'─░n dinmeyen y├╝kseli┼či konu┼čuluyor. ─░yi okumalar! ­čŚ×´ŞĆ

­čô░ Amazon, spor yasas─▒, faiz oran─▒

T├╝rkiye'de Gara a├ž─▒klamalar─▒ndan do─čan gerilim s├╝r├╝yor. D├╝nyada ise sosyal medya d├╝zenlemeleri her yerde g├╝ndemde. ─░yi okumalar! ­čôÜ

­čŹâ T├╝rkiye’de kurakl─▒k, vadeli su borsas─▒

Date

ÔÇťYa┼č─▒yor!ÔÇŁ 

1931 y─▒l─▒n─▒n o ├╝nl├╝ filminde Henry FrankensteinÔÇÖnin dedi─či gibi Novus Ye┼čil b├╝lteni “art─▒k” ya┼č─▒yor. Fakat bizlerin bu d├╝nyadaki di─čer canl─▒larla huzur i├žerisinde ya┼čamaya devam edebilmemiz i├žin 21. y├╝zy─▒l─▒n en b├╝y├╝k tehlikelerinden iklim de─či┼čikli─čiyle m├╝cadele etmemiz ve ├ževreye sayg─▒l─▒ olmam─▒z gerekiyor. Bu sebeple bu haftadan itibaren Novus Ye┼čil olarak sizlere her hafta s├╝rd├╝r├╝lebilirlik, temiz enerji ve iklim de─či┼čikli─čiyle alakal─▒ haberler getiriyoruz. 

─░lk b├╝ltenimizin temas─▒ her canl─▒n─▒n ya┼čamak i├žin mutlaka ihtiya├ž duydu─ču su. T├╝m d├╝nyay─▒ ve ├Âzellikle de T├╝rkiyeÔÇÖyi etkisi alt─▒na alan kurakl─▒klar art─▒k g├Âz ard─▒ edilemeyecek boyutlara ula┼čt─▒.
Peki durum ne kadar k├Ât├╝? 

Bu haftan─▒n derin incelemeleri; 

­čîŐ T├╝rkiyeÔÇÖde k─▒┼č kurakl─▒─č─▒

­čĺÁ Su borsas─▒ ho┼čgeldi 

─░KL─░M

T├╝rkiyeÔÇÖnin kuruyan gelece─či┬á
Tar─▒k Bercan Sar─▒

Temiz suya eri┼čimimizin zorla┼čmas─▒ endi┼česi son g├╝nlerde kendisini iyice ├╝zerimizde hissettirmeye ba┼člad─▒. Devletin yay─▒nlad─▒─č─▒ resmi su kaynaklar─▒ verileri ve uzmanlar─▒n g├Âr├╝┼čleri de bu endi┼čeyi destekler nitelikte. Peki, ├╝├ž taraf─▒ denizlerle ├ževrili bir ├╝lkede ya┼čamam─▒za ra─čmen neden kurakl─▒k bask─▒s─▒n─▒ ├╝zerimizde hissediyoruz? Su kaynaklar─▒m─▒z─▒ verimli kullanmak i├žin do─čru stratejiler geli┼čtiriyor muyuz?

  • Ne durumday─▒z? Son g├╝nlerde ─░stanbulÔÇÖda %21ÔÇÖler ile alarm veren i├žme suyu seviyeleri Tar─▒m ve Orman Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan payla┼č─▒lan kurakl─▒k haritalar─▒ sorununun ciddiyetini ortaya koyuyor. Ankara, Tokat, Yozgat ve Samsun ba┼čta olmak ├╝zere ─░├ž Anadolu; Van, Bitlis, Mu┼č ba┼čta olmak ├╝zere Do─ču Anadolu ve BursaÔÇÖy─▒ da i├žine alan G├╝ney Marmara b├Âlgeleri 2020 sonbahar─▒nda ÔÇťola─čan├╝st├╝ kurakl─▒klarlaÔÇŁ kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒. ─░T├ť Meteoroloji M├╝hendisli─či B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden Dr. Deniz DemirhanÔÇÖa g├Âre kurakl─▒─č─▒n meteorolojik (├╝├ž ayl─▒k ya─č─▒┼č azl─▒─č─▒), hidrolojik (evsel suyun kesimi mecburiyeti), tar─▒msal (tar─▒mda ve biyo-├že┼čitlilikte azalma) ve sosyoekonomik olarak d├Ârt a┼čamas─▒ var. Hen├╝z sadece birinci ve ikinci a┼čamalar─▒ ya┼čayan T├╝rkiyeÔÇÖde ise barajlar─▒n doluluk oranlar─▒ aral─▒k ba┼č─▒nda %35ÔÇÖti.
┼×ekil 1: T├╝rkiye 3 ayl─▒k kurakl─▒k de─čerlendirmesi
  • Kurakl─▒─č─▒n sebepleri: Kurakl─▒─č─▒n ilk a┼čamas─▒ olan meteorolojik kurakl─▒k, iklim de─či┼čikli─či ile do─črudan ilgili. Ancak, meteorolojik kurakl─▒─č─▒n, yani ya─č─▒┼č azl─▒─č─▒n─▒n, hidrolojik kurakl─▒─ča d├Ân├╝┼čmesinin farkl─▒ sebepleri var. ─░stanbulÔÇÖda son aylarda sadece hafif bir kurakl─▒k g├Âr├╝lmesine ra─čmen son 10 y─▒l─▒n en d├╝┼č├╝k aral─▒k ay─▒ baraj doluluk oran─▒ ile kar┼č─▒ kar┼č─▒yay─▒z. Bu ikilemin en b├╝y├╝k sebebi ─░stanbulÔÇÖda plans─▒z kentle┼čme ve gittik├že artan n├╝fus yo─čunlu─ču. ─░T├ť Meteoroloji M├╝hendisli─či B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnden Prof. Dr. Mikdat Kad─▒o─čluÔÇÖna g├Âre ─░stanbulÔÇÖun s─▒k─▒┼č─▒k yap─▒s─▒ sebebiyle normalden fazla ya─č─▒┼č olsa bile talebin kar┼č─▒lanabilmesi imk├óns─▒z. Su sorununun bir di─čer ├Ânemli sebebi ise Tar─▒m ve Orman Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n Ulusal Su Plan─▒ÔÇÖna g├Âre ├╝lkemizde tatl─▒ su kullan─▒m─▒nda %74ÔÇÖl├╝k paya sahip tar─▒msal sulaman─▒n verimsizli─či. ├ľrne─čin ┼čekerpancar─▒n─▒n en ├žok su t├╝keten bitkilerden biri olmas─▒na ra─čmen yeralt─▒ suyu bak─▒m─▒ndan zengin olmayan Tuz G├Âl├╝ civar─▒nda yeti┼čtirilmesi, g├Âl├╝n yok olma tehlikesiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya olma sebeplerinden.

     

  • ├ç├Âz├╝m: Meteorolojik kurakl─▒─č─▒n ├Ân├╝ne ge├žilmesi i├žin k├╝resel ├žapta iklim de─či┼čikli─či ile m├╝cadele etmemiz, karbon sal─▒n─▒m─▒m─▒z─▒ azaltmam─▒z ve temiz enerji kaynaklar─▒n─▒ kullanmam─▒z gerekiyor. Ancak bu, yakla┼čmakta olan su krizini engellemek i├žin yeterli de─čil. B├╝y├╝k┼čehirlerde krizi durdurmak i├žin h─▒zl─▒ bir yeniden planlama ihtiyac─▒ var. K─▒rsaldan kentlere kontrols├╝z g├Â├ž azalt─▒larak su arz ve talebi tekrar dengelenmeli. Ayr─▒ca, tar─▒msal sulamada verimlili─či artt─▒rmak ad─▒na bilimsel y├Ântemler ve politikalar kullan─▒lmal─▒. ├ľrne─čin Danimarka ve Hollanda gibi ├╝lkelerde yayg─▒nla┼čan dikey tar─▒m, tar─▒mda yapay zek├ó ile kaynak optimizasyonu gibi y├╝ksek teknolojili tar─▒msal sistemleri T├╝rkiyeÔÇÖde uygulayabiliriz. Bu ├Ânlemlerde ge├ž kal─▒nmas─▒ durumunda ─░BB Ba┼čkan─▒ Ekrem ─░mamo─čluÔÇÖnun da ifade etti─či gibi deniz suyunu ar─▒tmak gibi olduk├ža pahal─▒ teknolojilere muhta├ž kalabiliriz.

     

  • Sonu├ž: Ne yaz─▒k ki san─▒lan─▒n aksine T├╝rkiye su zengini de─čil, yar─▒ kurak ├Âzelliklere sahip bir ├╝lke. K├╝resel ─▒s─▒nma, ├žarp─▒k kentle┼čmeye ba─čl─▒ arz-talep dengesizli─či ve tar─▒msal sulamadaki verimsizlik, g├╝n├╝m├╝z├╝n su krizinin ├╝├ž temel sebebi. Su sorununu ├ž├Âzmek i├žin uzun vadede iklim de─či┼čikli─čine katk─▒m─▒z─▒ s─▒f─▒rlamam─▒z gerekiyor. Ancak, k─▒sa vadede ┼čehir planlamas─▒ndaki iyile┼čtirmeler, su israf─▒n─▒n ├Ân├╝ne ge├žilmesi ve tar─▒msal sulamada yenilik├ži projelerle i├žinde bulundu─čumuz bu ciddi krizinden ├ž─▒kabiliriz.

     

F─░NANS

Ve nihayet bu da olduÔÇŽ d├╝nyan─▒n ilk vadeli su borsas─▒!
Y├Âr├╝kcan Erbay

Hava ve su gibi do─čada bolca bulunan temel kaynaklar─▒n paketlenip parayla sat─▒lmas─▒ modern ekonomik d├╝zeni ele┼čtirenlerin hep hedefi olmu┼čtur. Aral─▒k ay─▒nda bu endi┼čeleri destekler nitelikte bir geli┼čme ya┼čand─▒: KaliforniyaÔÇÖn─▒n 1,1 milyar dolarl─▒k spot su pazar─▒ CME Group taraf─▒ndan vadeli i┼člemlerde borsaya a├ž─▒ld─▒. Son y─▒llarda ├Âzellikle ABDÔÇÖnin bat─▒s─▒nda g├Âr├╝nen orman yang─▒nlar─▒ sebebiyle su arz─▒ndaki s─▒k─▒nt─▒lar fiyat oynakl─▒─č─▒na sebep oluyor. Art─▒k ├žift├žiler, belediyeler veya yat─▒r─▒m fonlar─▒ y├╝kselen su fiyatlar─▒na kar┼č─▒ borsada kendilerini sigortalayabilecekler.┬á

  • Bir ad─▒m geriden: S─▒cak havas─▒, muazzam sahilleri ve ola─čan├╝st├╝ do─čas─▒yla bilinen Kaliforniya, son y─▒llarda d├╝zenli orman yang─▒nlar─▒na teslim olmu┼č durumda. Eyalet tarihinin en b├╝y├╝k 20 yang─▒n─▒ndan 5 tanesi 2020ÔÇÖde ger├žekle┼čti ve en k├Ât├╝ 7 yang─▒n─▒n tamam─▒ ise 2017 sonras─▒nda ya┼čand─▒. S─▒cak ve kuru ilkimi sebebiyle tarih boyunca yang─▒nlara elveri┼čli olmu┼č KaliforniyaÔÇÖda son y─▒llarda felaketlerin yo─čunla┼čmas─▒n─▒n ba┼čl─▒ca sebepleri k├╝resel ─▒s─▒nma, insan hatalar─▒, ormanlar─▒n yang─▒nlar─▒ engelleyecek ┼čekilde muhafaza edilmemesi ve her sonbahar bat─▒dan g├╝neye kuru hava ta┼č─▒yan Santa Ana r├╝zgarlar─▒. Aral─▒k 2011ÔÇÖden Mart 2019ÔÇÖa kadar bir kurakl─▒k dalgas─▒ ge├žiren KaliforniyaÔÇÖn─▒n su rezervleri her sene azalmakta. Eyaletin su ├╝retiminin %75ÔÇÖinin kuzey b├Âlgelerde olmas─▒na kar┼č─▒n t├╝ketiminin %80ÔÇÖinin g├╝neyde olmas─▒ da su arz─▒n─▒ olumsuz etkileyen bir di─čer fakt├Âr.┬á
  • Su borsas─▒: CME GroupÔÇÖun su fiyatlar─▒ndaki de─či┼čikliklere kar┼č─▒ garanti olu┼čturmak i├žin piyasaya s├╝rd├╝─č├╝ vadeli i┼člemler ka─č─▒tlar─▒, Nasdaq Vales Kaliforniya Su EndeksiÔÇÖni (NQH2O) takip edecek ┼čekilde tasarlanm─▒┼č. West Water Research dan─▒┼čmanl─▒k ┼čirketi taraf─▒ndan 2018ÔÇÖde ba┼člat─▒lan bu endeks KaliforniyaÔÇÖn─▒n en fazla i┼člem g├Âren be┼č b├Âlgesindeki su al─▒m-sat─▒m fiyatlar─▒n─▒ temsil ediyor. Vadeli i┼člemler borsas─▒nda ise taraflar bu kontratlar─▒ 2 y─▒ll─▒k bir s├╝re i├žin takas edebilecekler. Gelecekte suyun spot fiyatlar─▒nda y├╝kselme bekleyen ├žift├žiler bu kontratlar─▒ fiyatlar hen├╝z ucuzken alabilecek ve b├Âylece bir k─▒tl─▒k durumunda fiyatlar y├╝kselse bile suyu ucuzdan alm─▒┼č gibi say─▒lacaklar.┬á

Bu ┼čekilde i┼čleyen bir su vadeli i┼člemler kontrat─▒ t├╝r├╝n├╝n ilk ├Ârne─či olmas─▒n─▒n yan─▒nda ABDÔÇÖnin en b├╝y├╝k su pazar─▒n─▒ hedefliyor. Su, yerelde ├╝retilen ve t├╝ketilen bir ├╝r├╝n oldu─ču i├žin gelecekte benzeri finansal mekanizmalar─▒n farkl─▒ b├Âlgelerde de ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ bekleyebiliriz. ─░klim de─či┼čikli─činin ve do─čal etmenlerin ekonomik d├╝zenimiz ve sanayimiz ├╝zerinde do─črudan etkilerinin oldu─čunu g├Âsteren bu gibi geli┼čmeler bizlere de─čerli bir uyar─▒ niteli─činde. Davran─▒┼člar─▒m─▒z─▒ de─či┼čtirmezsek gelecekte olacaklar─▒n bir habercisiÔÇŽ


GEL─░┼×MELER

  • AB Parlamentosu, ├ťye ├ťlkeleri pandeminin etkisiyle m├╝cadele etmek i├žin geli┼čtirilen 672,5 milyar avroluk kurtarma paketinin %37ÔÇÖsini ye┼čil d├Ân├╝┼č├╝me ay─▒rmaya ikna etti. Paketin tamam─▒ ise ÔÇťHi├ž Zarar VermeÔÇŁ ilkesi ├žer├ževesinde, iklime ve ├ževreye zarar vermeyecek projelere harcanmak zorunda olacak.

     

  • Birle┼čik Krall─▒─č─▒n Meteoroloji Ofisine g├Âre 2021 y─▒l─▒ ┼čimdiden tarihin en s─▒cak y─▒llar─▒ndan biri olmaya aday. B├╝y├╝k Okyanusun y├╝zeyini so─čutan El Nino olay─▒n─▒n g├Âzlemlenmesine ra─čmen 2021ÔÇÖin uzun vadeli iklim ortalamalar─▒ndan 0,91 ile 1,15 Ôäâ daha s─▒cak olmas─▒ bekleniyor. ├ľte yandan ekim ay─▒na kadar ortalaman─▒n 1,2 Ôäâ ├╝zerinde seyreden 2020 ise b├╝y├╝k ihtimalle tarihin en s─▒cak ├╝├ž y─▒l─▒ndan biri olacak.

     

  • ├çevre ve ┼×ehircilik Bakanl─▒─č─▒ 2021ÔÇÖde de plastik market po┼četlerinin 25 kuru┼č olaca─č─▒n─▒ a├ž─▒klad─▒. Art─▒k po┼četlerin bir y├╝z├╝nde sadece Bakanl─▒k├ža belirlenen s─▒f─▒r at─▒k logosu ve ├ževreci sloganlar yer alabilecek. A├ž─▒kta sat─▒lan sebze-meyve gibi ├╝r├╝nler i├žin ├╝cretsiz verilen plastik po┼četlerin de yan─▒nda karton veya ka─č─▒ttan alternatiflerin bulunmas─▒ gerekecek.

     

  • ─░BB, bu y─▒lba┼č─▒nda vatanda┼člar─▒n Bah├že Marketlerden ald─▒klar─▒ ├žam a─ča├žlar─▒n─▒ kutlamalardan sonra geri getirmeleri durumunda a─ča├žlar─▒n ├ž├Âpe at─▒lmak yerine do─čaya geri kazand─▒r─▒laca─č─▒n─▒ a├ž─▒klad─▒. Her ├žam a─čac─▒ yakla┼č─▒k 40 ki┼činin ├╝retti─či kadar karbonu havadan emiyor. ─░BB ├žamlar─▒n nereye dikilece─čini de vatanda┼člarla payla┼č─▒laca─č─▒n─▒ belirtti.

     

  • ─░BBÔÇÖnin may─▒s ay─▒nda halk─▒n kullan─▒m─▒na a├žt─▒─č─▒ Atat├╝rk Kent Orman─▒, D├╝nya Kent Parklar─▒ Birli─či (World Urban Parks) taraf─▒ndan y─▒l─▒n en iyi 5 park─▒ aras─▒na se├žildi.

     

  • ─░SK─░ musluk suyunun ak─▒┼č─▒n─▒ 2/3 oran─▒nda azaltarak su tasarrufu yapmay─▒ sa─člayan aparatlar─▒ y├╝ksek su t├╝ketimi olan abonelere ├╝cretsiz da─č─▒tma karar─▒ ald─▒. Su k─▒tl─▒─č─▒ ya┼čayan Kaliforniya gibi di─čer b├Âlgelerde de g├Âr├╝len bu uygulama gelecekte her musluk i├žin zorunlu tutulabilir.

     

HAFTANIN ┼×─░RKET─░

─░srail merkezli startup Utilis, 2016ÔÇÖdan beri uydu g├Âr├╝nt├╝lerini tarayarak ┼čehirlerdeki i├žme suyu hatlar─▒nda olu┼čan potansiyel s─▒z─▒nt─▒lar─▒ tespit ediyor. ┼×u ana kadar 20 bin s─▒z─▒nt─▒ tespit eden ┼čirket m├╝┼čterilerinin 5 bin milyon galon su tasarruf etmesini sa─člad─▒. Fiziki bir te├žhizata ihtiya├ž duymayan Utilis, di─čer gezegenlerde su aramada kullan─▒lan bir teknolojiyi D├╝nyaya uyarlam─▒┼č.┬á

 
├ľNER─░LER

ÔÇťSusuzluk: Antik D├╝nyada Su ve ─░ktidarÔÇŁ, Reading ├ťniversitesiÔÇÖnde Arkeoloji profes├Âr├╝ olan Steven MithenÔÇÖin 2012 kaleme ald─▒─č─▒ bir kitap. Neolitik DevrimÔÇÖden bu yana farkl─▒ uygarl─▒klar─▒n su y├Ânetimine ve m├╝hendisli─čine yakla┼č─▒mlar─▒n─▒ inceleyen Mithen, ge├žmi┼čten ├ž─▒kar─▒lan derslerle gelece─čin su krizine ─▒┼č─▒k tutuyor. Suyun toplumlar i├žin ├Ânemini tarihi bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒yla ├Â─črenmek isteyen herkese tavsiye ederiz.


B─░RAZ DA G├ťLMECE

Konu su oldu─ču zaman baz─▒ ┼čirketler ├žok yarat─▒c─▒ sloganlar geli┼čtirebiliyor. A┼ča─č─▒da bizim en ├žok ho┼čumuza giden iki su ┼čirketi slogan─▒n─▒ payla┼č─▒yoruz. E─čer markalar─▒n─▒ bilebildiyseniz tebrik ederiz ­čĹĆ­čĆ╝!┬á┬á

ÔÇť… denince herkes susar.ÔÇŁ┬á
ÔÇťSusat─▒yoruz!ÔÇŁ

Not: Cevaplar─▒ merak ederseniz sosyal medya kanallar─▒m─▒zdan bize sorabilirsiniz ­čÖé